Curiosidades Muradanas -A Dolorosa de Muros-

p/ Manuel Lago Álvarez. (marzo de 2018)

A imaxe da Virxe dos Dolores de Muros foi tallada no ano 1925 polo artista compostelán Don José Otero Gorrita, no seu obradoiro da Rúa das Ánimas, por encargo do muradán Don RamónImagen1.png de Artaza Malvarez, quen fixo doazón dela á parroquia de San Pedro de Muros.

Folga dicir que en infinidade de igrexas hai imaxes da Virxe Dolorosa vestida de loito.  Estas vestiduras fúnebres  pertencen a iconografía popular. O negro é a representación do dolor, é o igual que outras moitas, a Dolorosa de Muros viste de loito.  Esta iconografía tivo o comezo na Vila de Madrid, no ano 1565, cando dona María de la Cueva, condesa viúva de Ureña, doou un dos seus traxes de loito para vestir unha imaxe da Virxe da Soidade, que labrara o escultor Gaspar Becerra.  Grande foi o impacto desta nova iconografía e pronto se estendeu ás Dolorosas de toda España. O traxe era o que usaban as viúvas castellanas do século XVI.

O artista compostelán labrou a faciana da  Dolorosa Muradana con tez enxuta, triste e lixeiramente inclinada á dereita. Ollos grandes e escuros dos que saen unhas bágoas cristalinas,  beizos delgados e boca pechada con un lixeiro rictus, ofrecen unha expresión de dor contido. Mans con dedos largos, sen marcar, e lixeiramente articulados;  no peito, un corazón en prata atravesado por sete espadas, (catro á esquerda e tres á dereita). Son as espadasImagen1.png que anunciara a profecía do vello Simeón cando María presentou a Xesús no Templo. (No corazón antigo as espadas están: tres a esquerda e catro dereita).

O corazón de prata que luce actualmente, foi doazón, en abril de 2006, do taller de orfebrería do muradano residente en Madrid, Don Manuel Formoso Atienza –Manolín- (sobriño da muradana Dona Manuela Formoso Porrúa), quen fundiu un lote de prata que doou Dona Dolores París García, muradana profundamente devota da Virxe dos Dores, que xunto coa súa irmá Dona Rogelia París foron durante moitos anos “camareiras” da Virxe. Das mans de Manolín, con gran mestría e en expresión de amor, saíu un corazón brillante, tal si fora un espello, e no que se refrexan persoas e edificios cando a imaxe sae en procesión polas rúas de Muros. Da parte superior do corazón saen seis chamas en prata, esmaltadas no seu interior en cor roxo.

Durante todo o ano, a imaxe da Dolorosa venerase no seu altar da Parroquial de Muros. Aínda que o día propio da festa dos Dolores é cada 15 de setembro, en Muros celebrase o venres anterior ao Venres Santo. Novena, misa solemne e procesión, fan da festividade anuncio da Semana Santa.

Na procesión dese día, a imaxe luce un gran manto negro de terciopelo, engalanado con bordaduras en fío de  ouro. Na cabeza, baixo o manto, unha touca branca da que sobresaen cubrindo lixeiramente a fronte e ombros unhas finas puntillas de adusta feitura.  O corazón en prata está visible e os dedos das mans lévaos entrelazados sen pano de man.  Este manto, estreado o día 18 de marzo de 2010, foi doado pola Deputación de A Coruña, a instancias da entón Presidenta da súa Comisión de Cultura, a muradada Dona Caridad González Cerviño.

O día de Venres Santo, no acto do “Encontro”, a imaxe da Dolorosa luce un manto negro corto con sinxelos  arabescos bordados en prata escura; o corazón de prata visible sobre unha pecheira de cor branco.  Na cabeza, baixo o manto, unha touca negra da que sobresaen finas puntillas.  As mans lévaas separadas.  A esquerdaImagen3 lixeiramente máis alta que a dereita que sostén un fino pano de man branco entre os dedos polgar e índice.

No Venres Santo, na procesión do Santo Enterro,  o loito e rigoroso. A imaxe loce  manto  negro e curto con bordados en negro e pedrería de acibeche; peito cuberto con peto de terciopelo negro e non leva o corazón de prata.  As mans elevadas sobre o peito, en postura de clamar ao ceo, e colgando do cuello, unha longa cadea de ouro da que pende a chave do sepulcro.  Este manto fora doado por Dona África Veiga, esposa do que fora Axudante Militar de Marina de Muros, Don Emilio Aldir, e que vivían na calle ancha no segundo piso da casa onde estaban abicadas as oficinas de telégrafos. (a casa dos Carantoña).

En varias casas particulares de Muros hai imaxes da Dolorosa. De pequeno porte pero conservando a iconografía que a caracteriza, son obxecto de coidado e veneración. Na miña casa teño unha imaxe, que fora regalada a miña nai América Álvarez, por Dona África Veiga.  No fondo da peana, en pintura negra e caligrafía rexia, ten escrito o seguinte texto: “la pintó Jacobo Paes. Tuy 1846”.

 

Anuncios
Minientrada | Publicado el por | Etiquetado | Deja un comentario

Dúbidas do Galego: Guisantes e calabacíns

P/ César Lorenzo Gil

(do seu blog  https://dubidasdogalego.wordpress.com/ 

Aínda que teño unha nula habilidade para calquera traballo manual, coma todos os torpes, teño curiosidade e fascinación por todas as artes que requiren da destreza tanto coma da cabeza. Desde hai anos, a admiración polos labregos Imagen5.pngfoi en aumento. Por suposto que participei en vendimas, incluso na colleita da pataca ou en tarefas ben ingratas como empillar vides, librar cortes de esterco, dar sulfato ou ir buscar leña pero a miña sempiterna alerxia ao pole e esa incapacidade manifesta para enrestrar máis de dúas cebolas libroume de facer eses labores decontino. Pero si sigo o calendario da sementeira e dáme moita ledicia papar das leitugas, amorodos ou tomates que a miña muller Eva cultiva no seu metro cadrado de abundancia, ao pé da casa.

A semana pasada uninme a un grupo no facebook que espalla e coordina as experiencias da agricultura ecolóxica en Galicia. Hai moita xente nova retornando á terra. Hai moita xente cun vocabulario deturpado para eses produtos da terra. Hoxe imos falar de horta, dos nomes galegos da horta.

Un castelanismo que está gañando moito terreo (nunca mellor dito) ultimamente é o de guisante. En galego temos varias opcións propias para definir esta leguminosa. A máis común é chícharo pero hai outras. Podemos empregar perico, ervello, ervella ou ervilla. “O puré de ervillas é deses pratos que só se aprecian cando tes máis de quince anos”.

Na horta óese moito falar de calabacín. Loxicamente, tamén é un castelanismo. Construído a partir do tamén castelanismo calabaza, en galego denomínase cabaciña, a partir de cabazo ou cabaza.

É difícil tamén que non oiades dicir puerro (ás veces pronunciado poerro). A forma galega obvia é porro ou allo porro. O castelán ajete denominámolo allo tenro e as cebolletas son en galego cebolas tenras.

Xa falamos no seu día dos feixóns verdes. Outras variedades desta leguminosa son os tirabeques. Sen saírmos dos legumes, diremos lentellas, non lenteghas nin lentexas e garavanzos.

Os boniatos coñécense en galego como batatas e a palabra verza escríbese en galego con v. Dos canónigos tamén xa fixemos un artigo. Tamén da rúcula. Outra herba que lle presta ás ensaladas é a alfábega, que tamén se pode dicir albaca ou alfabaca.

Aínda que ás veces escoitei dicir maís, en galego debemos dicir millo, milleiro ou maínzo cando falemos do cereal das mazarocas ou espigas amarelas (non mazorcas nin mazurcas).

En galego, a figueira dá figos e béveras, non brevas. A árbore que dá cereixas non é un cereixo senón unha cerdeira (tamén se pode empregar cereixeira). As ciruelas castelás son ameixas en galego aínda que segundo a variedade poidan levar algún apelido: cirola, fatón, claudia…

Agora pousade o punteiro cabo do ordenador e saíde á fresca que están os xardíns perfumados de aroma de glicinia, a flor máis efémera da primavera galega.

 

Minientrada | Publicado el por | Etiquetado | Deja un comentario

«Juan J. Gestal Otero. Un muradán excepcional»

«As distincións non deben pedirse, pero deben aceptarse e agradecerse». Con estas palabras comezou o seu emotivo discurso de agradecemento, o prestixioso catedrático e doutor muradán Juan J. Gestal Otero, tras recibir os máximos galardónsImagen1.png que pode outorgar o Concello de Muros.

Nun fermoso e solemne acto, perfectamente organizado por Manuel Lago (Manolo de América, como é coñecido en Muros), o auditorio da Casa da Cultura quedábase pequeno para acoller aos numerosos veciños e amigos que acompañaron, este domingo (1 de abril de 2018), a Juan J. Gestal Otero na recepción do título de Fillo Predileccto e Medalla da Vila.

A alcaldesa da localidade, María Xosé Alfonso, dirixiu con brillantez a cerimonia desde a mesa presidencial, onde tamén estaban, ademais do eloxiado, o Presidente do Parlamento de Galicia (Miguel Santalices), o Reitor da USC (Juan Viaño), o Decano da Facultade de Medicina e Odontoloxía (Julian Álvarez), o Secretario municipal (Francisco Abeijón) e a persoa encargada da disertación laudatoira (Domingo Guerra).

Nun lugar principal do escenario situáronse, tamén, os demais membros da Corporación MunicipalImagen2.png encabezados polos portavoces: Inés Monteagudo (PPdeG), Caridad González (PSdG-PSOE) e Manuel María García (BNG).

Nas primeiras filas da sala, atopábanse xunto a dona do homenaxeado, Matilde Romaní e aos familiares directos, os Presidentes das Academias de Medicina e de Farmacia de Galicia, o Secretario da Real Academia de Galicia (o tamén muradán Henrique Monteagudo) e outras ilustres personalidades.

Domingo Guerra, foi o encargado de glosar a traxectoria vital de Juan J. Gestal Otero, a quen definiu como «un muradán excepcional, traballador infatigable polo seu pobo». Domín Guerra quixo agradecer publicamente aos membros da corporación que o designasen, por unanimidade, para efectuar a «laudatio», e tivo palabras de agradecemento para o galardoado, pola deferencia, ao pedirlle tamén, que desempeñase esa labor no evento.

Domingo Guerra, detallou o amplo currículo de Juan J. Gestal Otero e outras facetas da excepcional carreira que o fixeron merecedor de múltiples distincións, como a Insignia de Ouro da Universidade de Santiago, o máximo galardón que pode conceder esta Universidade.

A continuación, o Secretario Municipal, Francisco Abeijón, fixo lectura do acordo plenario do 25 de xaneiro deste ano, no que se lle outorgaban Imagen8.pngpor unanimidade os títulos. Posteriormente, o Presidente do Parlamento de Galicia, Miguel Santalices, deu lectura a unha carta da Presidenta do Congreso dos Deputados, Ana Pastor, na que se desculpaba por non poder acompañar ao que fora o seu profesor e onde destacaba a súa labor tanto no eido académico como hospitalario. Pola súa parte, o Presidente da Cámara galega, destacou a intensa traxectoria do catedrático emérito e agradeceu as ensinanzas e os sabios consellos, así como que, no seu momento, apostase pola transferencia das competencias sanitarias á Comunidade Autónoma de Galicia, cando se plantexou esa posibilidade.

Unha vez que a alcaldesa de Muros lle impuxo a Medalla da Vila e lle fixo entrega do Certificado acreditativo do nomeamento como Fillo Predilecto,Imagen4.png o que fora Decano da Facultade de Medicina e Odontoloxía da USC, tomou a palabra para, visiblemente emocionado, sinalar que «nunca pensei recibir estas distincións do meu pobo, ao que me sinto moi orgulloso de pertencer, e do que presumo sempre que teño ocasión, considerándome unha persoa moi afortunada por ter nacido nunha vila tan fermosa».

O novo Fillo Predilecto, durante o seu discurso, fixo un ameno percorrido histórico sobre a localidade, destacando o período de máximo esplendor, no que se detivo para recordar aos tres Diego de Muros, humanistas, bispos e mecenas que tiveron gran influencia nas Cortes dos Reis Católicos.

Referiuse tamén á coñecida expresión «todos somos galegos, menos o capitán que é de Muros» para sinalar nunha lección maxistral que a formulación Imagen5.pngcorrecta da frase é «todos somos galegos, mais o capitán é de Muros».

Comentou tamén o acerto do slogan «Muros, Vila de auga e sal», ao reflectir a esencia da economía muradá: o mar. Lembrou ás súas primeiras mestras, as aromas, comidas, festas, tradicións e expresou o seu agradecendo ao Orfeón Ría de Muros e á agrupación folclórica Faldriqueira de Muros, pola altruísta participación coa que contribuíron. Por último, reiterou a gratitude aos membros da corporación pola concesión unánime dos galardóns, e aos veciños e amigos polas mostras de afecto recibidas desde que se coñeceu o nomeamento.

Pechou o acto a alcaldesa de Muros, María Xosé Alfonso, agradecendo a Gestal o moito que traballou en favor de Muros e recordou aos outros distinguidos coa Medalla da Vila: Domingo Barreiros (2002), Xosé Agrelo (2003) e Marcelino García (2011).

Discurso de D. Juan Jesús Gestal Otero:

Miñas donas e meus señores:

O pasado 1 de decembro, con motivo da imposición polo Sr. Reitor da insignia de ouro da Universidade, dicía que  “As distincións non deben pedirse, nin buscarse, pero deben aceptarse e agradecerse”. Eu acepto moi honrado estas distincións que hoxe me conceden. As maiores e mais fermosas que unha persoa pode recibir, ser nomeado Fillo predilecto e recibir a Medalla da súa Vila, co recoñecemento unánime dos seus. Non hai distincións mais grandes nin mais importantes.

Moitas grazas Sra. Alcaldesa e Sras. e Sr. Voceiro que asinaron a proposta, e Sras. e Sres. Membros da Corporación que a aprobaron por unanimidade. Imagen6.pngUnhas grazas moi especiais ao promotor da mesma, o muradán Domingo Guerra París, co que adquiro unha débeda impagable, e a Manuel Lago Álvarez, muradán, que lle deu o seu apoio desde o primeiro momento, e aceptou a responsabilidade de organizar o protocolo deste acto, e moito traballou. Moitas grazas tamén a todos, que foron moitos, os que por Facebook e outros medios manifestaron a súa satisfacción e apoio polo meu nomeamento.

Nunca pensei recibir estas distincións do meu pobo, ao que me sinto orgulloso de pertencer, e do que presumo sempre que teño ocasión, considerándome unha persoa moi afortunado por ter nacido nunha vila tan fermosa como Muros.

Vila mais que milenaria, moi anterior a 1286, ano no que recibiu a Carta Pobra do rei Sancho IV o Bravo, que conta cunha longa historia de valor, nobreza e solidariedade, recoñecida coa concesión dos títulos de Moi Nobre e Moi Leal en 1612, e de Moi Humanitaria en 1906, este último por salvar de morrer afogados e acoller nas súas casas, aos cincocentos corenta e catro tripulantes do Cruceiro “Cardeal Cisneros” que se afundiu nos Meixidos, a saída de Muros, na alborada do 28 de outubro de 1905.

A solidariedade e a xenerosidade, sen agardar recompensa, formaron sempre parte do seu comportamento.

A carabela do seu escudo lémbranos a participación dos navíos locais na Toma de Málaga en 1487.

Muros colaborou co ouro da Colexiata e de familias muradáns, a subvencionar o Batallón de Literarios que se sumou a División do Miño, que ao mando do coronel Pablo Morillo, derrotou aos 10.000 homes do exercito francés comandados polo mariscal Michel Nei, nas Batallas que tiveron lugar, do 7 ao 9 de xuño de 1809, en Ponte Sampaio e Ponte Caldelas, obrigándoos a retirarse, o que supuxo o inicio da definitiva saída de Galicia do exércitoDSC00225.JPG napoleónico. O Estandarte dos estudantes de Medicina de dito Batallón de Literarios, conservámolo con orgullo na Facultade de Medicina de Santiago, no despacho do Sr. Decano.

Vila de Muros que tivo o seu máximo esplendor no século XVI, no arranque da era Moderna, no que sobresaíron persoeiros como os Diego de Muros, I e III, persoas cultas e destacados mecenas con grande influencia nas Cortes dos Reis Católicos e de Carlos I.

Destaca especialmente Diego de Muros III, doutor en decretos e notario apostólico, neto do xuíz muradán Diego Rodríguez de Muros e de Teresa Sánchez de Moscoso, de liñaxe nobre e fidalgo, fundadores en 1418 do hospital de pobres da Vila (o “Hospitalillo”), e sobriño de Frei Diego de Muros I, bispo de Tui e de Cidade Rodrigo, que o introduzo e promocionou na Corte e na Igrexa, ocupando, entre outros moitos cargos, o de dean de Santiago e os de bispo de Mondoñedo, e de Oviedo.

Foi o mais eminente da tríade Diego de Muros, prelados humanistas, administradores, mecenas e políticos, desa Galicia inquieta e conflitiva de finais do medievo, na procura das rutas políticas e culturais da modernidade.

A el débese a erección en Colexiata da reitoral existente na Vila, en maio de 1500, que se mantivo como tal ata mediados do século XIX (350 anos). A fundación en 1501 do Estudo Xeral Compostelán (embrión da Universidade de Santiago) que dotou con moitos dos seus bens e para o que conseguiu en 1504, a bula “Sane pro parte” do Papa Xulio II, que permitiu a realización de estudos superiores. Tamén estivo ao fronte da construción e da administración do Hospital Real (o actual Hostal) por encargo dos Reis Católicos, que o 29 de decembro de 1502 o nomearon Administrador Perpetuo.

Na súa época de bispo de Oviedo restaurou e transformou o vello Colexio dos ovetenses en Salamanca, coñecido como do Pan e Carbón, no Colexio Maior de San Salvador que entrou en funcionamento en 1521, para acoller estudantes asturianos e galegos a partes iguais. Non é certo que os de Muros tivésemos un privilexio de acceso especial, para ser admitidos debían superar unha oposición…, e de telo, fai xa moito tempo que se perdeu pois o Colexio extinguiuse en 1797, e o edificio, que estivo situado nos terreos do actual Palacio de Congresos e Exposicións, foi destruído polos franceses en 1812.

Muros é unha Vila rica de antigo en memorias e fecunda en acontecementos, con erudita tradición de posibles remotos orixes gregos, que contou cun Gremio de Mareantes que lle deu a época de maior esplendor, e unha ben merecida fama de ser berce de excepcionais capitáns de navío, contratados a porfía polas principais flotas europeas de entón, que cruzaron baixo o seu mando todos os mares coñecidos. Facéndose famosa a frase: “Todos somos galegos menos o capitán que é de Muros, gramaticalmente incorrecta, prestándose a broma de que os de Muros non somos galegos, pois debera dicir “Todos somos galegos, mais o capitán é de Muros”. Frase, que a tradición conta que foi pronunciada con admiración por un tripulante que presumía da pericia do seu capitán, tras este conseguir arribar a porto, en medio dun forte temporal, despois de sortear numerosos baixos.

Muros ten un fermoso trazo e arquitectura, con eses típicos calexóns, polos que se baixaban os botes a praia; recollidas prazas, e pazos e templos estilo gótico mariñeiro; cunha antiga acea, petróglifos, …, e esa fachada marítima de casas con soportais, nos que gardaban as lanchas de pesca, e sotos onde se salgaba o peixe, antes da construción das fábricas polos fomentadores cataláns.

Todo isto e moito mais levou ao Ministerio de Educación e Ciencia a declarar a Muros, Conxunto Histórico Artístico, o 29 de maio de 1970.

Unha vila con capacidade para acoller a mais de 14.000 habitantes, que xa os tivo, que hoxe non chegan aos 9.000, na que son mais as casa valeiras que as ocupadas.

“Muros, Vila de auga e sal”, é un recente e acertadísimo slogan, que reflicte as nosas esencias: O mar e o sal, bases da nosa economía. Pesca sobre todo da sardiña, da que sempre viviu, así como da salgadura, industrializada polos fomentadores cataláns que introduciron novas formas de explotar o mar, coas redes de arrastre (a xávega) máis produtivas que as artes de deriva (xeito e volantas) e de cerco (chinchorro, traíña, e xareta); novos sistemas de traballo, coa privatización dos aparellos e a remuneración do traballo co salario, aínda que se continuase tamén co sistema de quiñóns, e novas técnicas de salgadura, o salpresado fronte ó escochado, que rendía moito máis, e as sardiñas, ao non teren graxas, tiñan moito mellor aspecto poisImagen3.png non amarelaban, aínda que ó dicir dos entendidos non eran igual de saborosas que as do tradicional escochado. Mais tarde introduciron as conservas iniciadas en Francia na década de 1820. En Galicia, a primeira fábrica moderna de conservas de peixe púxoa en funcionamento Juan Goday Gual na Illa de Arousa, en 1879.

Os fomentadores cataláns encheron a ría de fábricas, que co tempo foron lamentablemente desaparecendo ao se descapitalizar, por unha mala inversión dos beneficios en bens raíces (fincas de escaso ou nulo rendemento), e pola división do capital entre os numerosos fillos, o que impediu diversificarse, modernizarse e emprender negocios de maior envergadura, debilitándose nas sucesivas crises sardiñeiras ocorridas desde de finais do século XIX, o que obrigou a moitas persoas a emigrar ou marchar a navegar.

Pero non só iso, no seu declive económico, tamén xogou un papel importante o estar lonxe das principais poboacións, o que se viu agravado pola falla de vías terrestres de comunicación e a carencia de infraestruturas eléctricas. Ata non fai moito, un vendavaliño por pequeno que fose, e eran mais frecuentes que agora, que lles chamamos cicloxéneses explosivas, deixábanos sen luz durante días.

A estrada a Noia non foi poxada ata o 20 de decembro de 1896. Na concesión intervirán o ministro de Fomento, o santiagués Aureliano Linares Rivas, e o deputado en Cortes por Muros, o montañés Guillerme Gil de Reboleño. Na sesión municipal do 10 de xaneiro de 1897, Muros llelo agradeceu nomeándoos Fillos Adoptivos. As obras non comezaron ata o 20 de maio de 1897 coa construción da ponte de19113730_569810406722321_4458381256206205657_n.jpg Valdexería,… Eu aínda lembro a estrada ata Esteiro sen asfaltar.

A da costa, cara a Corcubión, non comezou ata 1925, permanecendo cortada no Pindo ata setembro de 1953, en que se abriu a ponte do Ezaro.

O comercio co interior tíñase que facer por vía marítima principalmente a traveso de Vigo.

Todo isto conduzo a Muros a unha situación de decadencia, e na miña mocidade, cando outras vilas e pobos comezaban a se desenvolver, Muros perdía tren tras tren do progreso. A non aceptación desta situación, co inconformismo e rebeldía propia da xuventude, levounos a un grupo de mozos a emprender e organizar unha serie de actividades que xa Domingo Guerra comentou, coas que pretendíamos promocionar a Vila, que se falase dela, e estimular a posta en marcha doutras accións de maior envergadura que lle fixeran virar o rumbo e a puxesen no camiño do progreso, amosando como con traballo, unión e constancia era posible acadar calquera meta.

Co tempo me decatei de que o éxito de todas esas accións era mais ben escaso,…, entón, na medida das miñas posibilidades, puxen en marcha, desde o meu posto de traballo accións de maior calado.

Van alá preto de corenta anos e Muros mudou moito desde entón. Ten importantes debilidades, padece os males de Galicia, a perda demográfica e a falta de industrias que fixen a poboación impedindo a marcha dos xoves. Sobre todo de industrias relacionadas coa pesca, a súa razón de ser e principal fonte de riqueza e, como no pasado, segue sen dispor dunhas vías de comunicación axeitadas. Debilidades as que é preciso buscarlles urxentes solucións senón queremos desaparecer, promovendo a instalación de industrias e a construción dunha vía rápida que a enlace coa xa próxima autovía de Noia.

Mais tamén ten fortalezas que se deben aproveitar. O nivel de estudos dos habitantes hoxe e maior, o que os sitúa nunha mellor posición de saída. O porto deportivo é o mais visitado de Galicia e, neste ano, vai comezar a desdobrarse a vía rápida, completándose a autovía ata Noia o que incrementará o turismo, que xa estamos vendo medrar desde a súa apertura ata Brión, turismo para o que é preciso prepararse, profesionalizando a hostalaría e poñendo en marcha actividades que o atraian ao longo de todo o ano.

Nun momento como este póñense en presente infinidade de imaxes de persoas e sucesos de tempos pasados:

As das mestras dos primeiros anos, das que gardo un recordo cheo de cariño e gratitude: Carmen Luces; tía Xesusa Sevilla; María Camiña, e as irmáns Otero, Maruja e Nitola, que me aprenderon a ler e escribir, a caligrafía, as primeiras contas e as enciclopedias grados un a tres.

Os aromas xa perdidos do Muros das mañás de San Pedro, que os mais novos non coñeceron, con aquel continuo ir e vir do forno, con empanadas e periquitos, deixando ao seu paso unha estela de apetitosos e inesquecibles arrecéndoos provocadores de cubisentas miradas larpeiras.

As comidas na Carballeira, o domingo da Magdalena, co seu inacabable trasfego de xentes cara a Louro, desde as primeiras horas da maña, con cestas cheas de peperetadas, que deixaban a Muros baleiro. O reparto das familias na carballeira, os convites, as cancións,…

As festas do Convento con aqueles paseos de regreso collendo moras nas silveiras.

Os títeres pola noite na Praza do Mercado. Aquelo de saír pola noite despois de cear, sendo neno era algo grande.

Os partidos de fútbol e o paseo pola estrada. Os coches que pasaban eran contados o Castromil, o Finisterre, o Galdrán, o dalgún que outro viaxante e poucos mais, e sabíamos as horas as que chegaban. Os que viñan deB01A8152.jpg Santiago xa se anunciaban con tempo por Boavista. Gardo aínda as imaxes de Cachote e do municipal de Louro intentando, sen éxito, reconducir aos paseantes pola pista.

Os cines París e Avenida, con sesións diarias e tres os domingos (unha infantil), sempre abarrotados, proxectando as estreas do momento, e anunciándose con música por altofalantes, avisando o París do inicio do NODO co “… preciso momento” de Carcamán.

O sabor dos primeiros xeados de corte de Domitila e de Roura, e dos amendoados de Roxelia,… Na actualidade eu, que son unha persoa moi afortunada, sigo desfrutando, e confío en poder facelo durante moitos anos, dos de Fina Malvarez, que non desmerecen en absoluto, mais ben o contrario, e non so dos amendoados, tamén dos polvoróns, dos melindres, nubes,… É unha excelente repostera. Grazas Fina.

As noites calmas daqueles largos veráns de vacacións de estudante, nas que o calor convidaba a non se retirar,… e se compartía conversación, viño e sardiñas cos mariñeiros nas ramplas da dársena.

Aqueles bailes tan esperados de San Pedro e do Carme que remataban ao amañecer.

Aquelas despedidas familiares no Castromil e no Finisterre con motivo dunha viaxe A Coruña ou Santiago, que mesmo parecía que un marchaba para América.

Naqueles tempos a relixión ocupaba moito espazo na vida diaria do pobo, e os xoves participabamos nas numerosas actividades que se organizaban. Eu participei en moitas. Lembro con agrado a intervención varios anos no desencravo, e as repetidas pelexas, na procesión do Santo Enterro, por manter acendidas as fachas, nunha loita sempre perdida contra o nordés.

Grazas a Deus, non volveran aqueles dias e dias sen luz, naquelas invernías inacabables que supoñían unha verdadeira ruína para moitas familias que vivían ao día do mar,… Nin sufrir aquelas longas demoras telefónicas de dúas, tres, catro e mesmo mais horas para unha conferencia a Coruña ou a Madrid,… Nin volveremos a transitar por aquelas vellas estradas de Santiago, Santa Comba e Cee, nas que as viaxes eran interminables, e nas que pinchar unha roda ou que se rompese unha ballesta era o habitual, cando non ter que baixarse a empurrar o autobús. Estradas sen vermas, que en noites de néboa non se sabía onde remataban. Nunha época na que os bos condutores, os de primeira, como di a canción, tomaban unha copa de viño, coñac, ou mesmo augardente, en cada parada, e eran moitas.

Xa estou chegando ao final.

As tradicións non teñen custo, pero teñen un gran valor, que as veces non apreciamos, quizais por ser ricos nelas. Nacións e pobos milenarios como os nosos son a envexa dos países novos, precisamente por estes valores, os das tradicións, que os cartos e a tecnoloxía non poden dar. En Muros temos numerosas e antigas tradicións que debemos recuperar e conservar, e presumir delas, pois son unha das nosas maiores riquezas, os nosos tesouros.

Tamén contamos con produtos que nos identifican, que son como o noso carné de identidade: un desaparecido: “As sardiñas do fume”, que xa fai moitos anos que non se fabrican, e outro a “tortilla romana” a sobremesa muradana por excelencia. Sardiñas do fume que, cando xa aquí non se fabricaban, vin eu anunciadas como “Sardiñas do fume de Muros”, a principios dos anos noventa, en Bos Aires, no escaparate dun importante ultramarinos, na esquina da Avenida Santa Fe con Liberdade.

Se a unha mesa traen unha tortilla romana é que alí hai alguén de Muros. É o noso carné de identidade. Por iso eu négome a dar a receita a quen non sexa de Muros. É un dos nosos segredos.  Xa remato.

Moitas grazas de novo Sra. Alcaldesa, e Sras. e Sres. Voceiros do PP, PSOE, CxG (Compromiso por Galicia) e BNG, e m26196102_569812130055482_314162775816143559_n.jpgembros da Corporación, por estas importantes distincións que me enchen de orgullo e satisfacción e me poñen nunha situación de débeda para sempre con Muros. Moitas grazas amigos Domingo e Manuel, responsables respectivamente da proposta do nomeamento e laudatio, e da organización deste acto.

Moitas grazas aos membros do Orfeón Ría de Muros, e ao seu director Domingo Juan Barreiros Lago, tamén Medalla da Vila, e ao Presidente, Vicente Brea Soto, e membros do Grupo Faldriqueira de Muros, pola súa altruísta participación coa que contribuíron a dar unha maior brillantez ao acto, e moitas grazas tamén a todas as persoas que participaron na súa organización

Moitas grazas, as autoridades, que nos acompañan, compañeiros de Sanidade, da Universidade, do Decanato, da Cátedra e do Hospital, e amigos, especialmente, polo maior esforzo, aos que viñeron de fora, e moitas grazas a todos vostedes, a todos vos, os meus veciños, pois eu nunca deixei de ser un muradán mais, por todas as mostras de apoio e cariño e por acompañarme neste acto.

E xa remato, pero antes gustaríame compartir o nomeamento de Fillo Predilecto ca miña familia, con miña nai, miña tía Carme e meu tío Marcelo, e con Matilde e os meus fillos, Juan Antonio, Santiago e Alma, e coa miña neta Lola, e a Medalla da Vila con Antonio Lojo e Don Casimiro, e con todas as persoas que colaboraron nas actividades de xuventude que realizamos en Muros,    E xa mais nada, moitas grazas pola atención.

Minientrada | Publicado el por | Etiquetado | Deja un comentario

Novas de onte de Octubre de 1912

DE INTERES LOCAL:

Licencia

Ha sido concedida un mes de licencia por, enfermo a nuestro muy querido amigo y consocio D. Federico Anel y Antía, oficial de 2ª clase de la Administración de Contribuciones de la provincia de Lugo.

Vivamente deseamos un, pronto y total restablecimiento de la enfermedad que aqueja a nuestro buen amigo.

Enlaces

El 28 del corriente celebrose en la capilla del Carmen el matrimonio de los jóvenes Maximino Formoso y la Srta. Carmen Porrúa Porcar, fueronImagen9.png padrinos el presbítero D. Felipe Romero y Dª Camila Ballesteros. Recibieron los novios muchos regalos de sus numerosas relaciones. Le deseamos a los contrayentes eterna luna de miel. También contrayeron matrimonio, los jóvenes Manuel Louro Luces y Srta. Aurelia Suárez Ríos.

Alumbramiento

Con toda felicidad dio a luz un niño la señora de nuestro amigo Antonio Lariño, madre e hijo se hallan en estado satisfactorio.

Que hay de cierto

Hemos visto en la prensa regional que se habían dado diez mil pesetas por el ministerio de Instrucción pública para un grupo escolar en la villa de Muros ¿qué tenemos de verdad en esta noticia? el grupo escolar que tanto dinero se gastó para hacer planos y presupuestos ¿en qué estado se encuentra? francamente pregunto al Sr. Alcalde ó cualquiera de los dos.

Correo de Galicia

Este importantísimo periódico firmísimo defensor de la colonia gallega, en la República Argentina publicó una correspondencia que desde España dirigía a las márgenes del Plata el distinguido hombre público argentino D. Juan Alsina; a todo gallego amante del querido terruño nos llenó de satisfacción al ver publicadas dichas cartas en las que un hombre de tanta valía en aquel hospitalario país como el Sr, Alsina, el cual enaltece a nuestra región. Nuestras felicitaciones al querido colega por el gran interés que toma en todo aquello que es beneficioso para Galicia.

Fallecimiento

En el vecino puerto del Son a donde había ido a reponerse de una enfermedad que tenía, dejó de existir Dª Segunda Roig Mariño, esposa, del secretario del Juzgado municipal del este pueblo; a toda su familia acompañamos en el sentimiento.

Regreso de un náufrago

Llegó a nuestro pueblo Manuel Sendón único superviviente del naufragio del Velero Candelaria; al llegar a nuestro pueblo le visitó una comisión compuesta del presidente interino D. José Barreiros García, secretario D. Manuel Malvárez Romero y el vocal don José Fuentes Pérez; oyendo del náufrago la dolorosa escena ocurrida en la noche del siniestro.

Restablecida

Encuéntrase completamente restablecida de la enfermedad que le aquejaba, la señora de nuestro querido amigo D. Isidro García Pérez, de todas veras nos alegramos.

Bien venido

Llegó a nuestro pueblo el nuevo. actuario del Juzgado, el que se hizo cargo de la escribanía. Le saludamos.

De pesca

Ha sidImagen10.pngo muy pobre la quincena pasada para nuestros pescadores, la sardina está completamente alejada, y solo algunos cientos pescaron los jeitos; las traineras y motoras regular cantidad de parrocha.

Saludo

Hemos saludado a D. Joaquín Lariño y a su hermano político; que vienen a pasar unos días al lado de sus parientes.

Cargamento de maíz

En la Pasada quincena llegaron a nuestro puerto dos vapores con sobordo de maíz, uno para losImagen11.png Sres. Iglesias y el otro para los señores Portals y Dubert; gracias a estas remesas que llegan a nuestro puerto para surtir con dicho grano la necesidad que de él experimentan los labradores de este contorno.

Mucho ojo

Llegó a nuestro conocimiento que el agente ejecutivo ha devuelto al municipio por incobrables una relación de muchos morosos por contribución rústica y urbana, parece también que se tiene idea dejar pasar sin apurar a nadie hasta que pase el mes de Diciembre época en la que creen dejarán el puesto los que actualmente están- en mayoría quedando la carga para los otros que vengan; mucho ojo concejales de la minoría conservadora y tener en cuenta que no se cumplió en nada con las ordenanzas sobre recaudación de morosos.

De Santiago

Llegó la Sra. Doña Ángela del Sel Carranza, de Diez: hermana de nuestro querido amigo D. Antonio y D. Adolfo del Sel; acompañada de su hijo Jaime Diez del Sel, aventajado estudiante de Farmacia. -Le deseamos grata permanencia al lado de su familia.

Vapor «Rosario»

Después de hacer una pequeña reparación en Vigo, llegó a nuestro puerto el vapor Rosario que hace el servicio de correo y pasaje de Noya a Muros; buena falta se notaba en el servicio los días que él vapor estuvo en Vigo.

Saludo

Hemos saludado en ésta a nuestro vecino. D. José Fernández Iglesias que vino pasar unos días al lado de su familia.

Regreso

Después de una temporada ausentes encuéntranse entre nosotros los vecinos Emilio Caamaño; Manuel Fabeiro Fernández y Manuel Lago a todos deseamos grata permanencia al lado de sus familias.

Saludo

Hemos saludado a nuestro muy querido amigo D. Ramón Lestón Piñeiro, que se encuentra entre nosotros hace uno días.

 

Minientrada | Publicado el por | Etiquetado | Deja un comentario

Cómo baixar o colesterol

p/ Juan Silva Turnes

 Qué é o colesterol?

O colesterol é un esterol (lípido), sustancia cerosa similar a graxa que está en toda as células do corpo. É necesario para formar as Imagen4.pngmembranas celulares, a vitamina D, algunhas hormonas e sustancias que axudan a dixerir os alimentos. O noso corpo xa produce o colesterol que se necesita, pero tamén está presente en alimentos de orixe animal.

Existen dous tipos principais de colesterol: o colesterol de baixa densidade (LDL polas suas siglas en inglés) é o colesterol “malo”, e o colesterol de alta densidade (HDL) é o colesterol “bo”, que transporta o colesterol total  o fígado, onde se elimina.

Se hai un exceso de colesterol no sangue, pode combinarse con outras sustancias e formar placas de ateroma, estas placas peganse as paredes das arterias (arterioesclese), e provocar dano nas arterias de todo o corpo estreitándoas e incluso bloqueándoas. É o principal causante das enfermidades cardiovasculares.

Causas da elevación do colesterol:

Hai  causas xenéticas (hipercolesterolemia familiar).

Pero a causa mais frecuente é un estilo de vida pouco saudable: hábitos alimenticios con exceso de graxas dañinas (saturadas): carnes, lácteos, alimentos forneados e fritos, graxas trans…

Tamén axuda a falta de actividade física: reduce o HDL (bo).Imagen3.png

E o tabaco, que tamén reduce o HDL.

A idade, a xenética e o sobrepeso tamén axudan a aumentar o colesterol no sangue.

Cómo baixar o colesterol?

O principal para baixar o colesterol é o cambio no estilo de vida, e se non chega, o uso de medicamentos.

1-Cambios no estilo de vida:

* deixar o tabaco: eleva o colesterol HDL.

* control do peso: evitar o sobrepeso, de xeito especial se hai un síndrome metabólico: aumento dos trigliceridos, hipertensión arterial, HDL menor de 40 en homes e de 50 en mulleres, e cintura abdominal maior de 102 cm. en homes e de 88 cm. en mulleres.

* control da tensión arterial, enfermidade que tamén afecta a todas as arterias.

* actividade física: facer exercicio de forma regular, mais de 30 minutos diarios, a lo menos 5 días por semana.

* dieta saudable: é importante diminuir o consumo de graxas saturadas e trans, e aumentar o consumo de graxas insaturadas:Imagen2.png

– Graxa poliinsaturada: diminuen o colesterol total e os niveis de trigliceridos no sangue. Neste grupo atópanse os ácidos graxos omega-3 e omega-6. Están nos aceites de semillas (xirasol, millo, soxa), margarinas vexetais, froitos secos oleaxinosos (sobretodo noces e améndoas) e no aceite de fígado de bacallao.

– Graxa monoinsaturada: o ácido graxo mais representativo é o oleico. Protexe o noso sistema cardiovascular, xa que reduce os niveis de colesterol total no sangue a expensas do LDL (malo) e aumenta o HDL (bo). Atópanse no aceite de oliva, aguacate e olivas.

– Graxa saturada: consumidas en exceso elevan os niveis de colesterol e triglicéridos no sangue. Atópanse nas carnes, vísceras e derivados (embutidos, patés, manteigas, touciño), ovos, productos lácteos enteiros e graxas lácteas (nata e mantequilla). Tamén están presentes en aceites vexetais como o de coco e palma.

– Graxa trans ou hidroxenada: obteñense tras un proceso de hidroxenación na que as graxas insaturadas saturánse con hidróxeno para poder ter Imagen5.pngunha textura semisólida. Un consumo excesivo (mais do 2%  das calorías totais da dieta) aumenta significativamente o risco de enfermidades cardiovasculares. Atópanse en margarinas, productos de repostería, bolería industrial, comidas precociñadas, snacks.

  1. Medicamentos: se o cambios no estilo de vida non son suficientes para reducir o colesterol ata cifras recomendables, segundo sexa en prevención primaria ou secundaria, existe arsenal terapéutico para tratar a hipercolesterolemia. Teñen diferentes xeitos de actuar e poden ter efectos secundarios e interaccións con outros medicamentos.

Ultimamente abundan os complementos alimenticios para baixar o colesterol, uns son efectivos, pero a  maioría son de dubidosa efectividade.

Se non pode baixar o colesterol cos hábitos de vida saudable, e antes de tomar ningún producto “milagroso”, consulte co seu médico.

 

Minientrada | Publicado el por | Deja un comentario