Louro: Explosión cultural 1930-1950.

Articulo publicado por D. Manuel Silva Fernández  (Manuel da Roura), en 1993.

Neste artigo tratarei de expoñer, a miña maneira, algunhas das causas que considero orixinaron o fenómeno cultural que se produzo en LOURO entre 1930 e 1950. Hei de procurar ordena-los factores causantes, comenzando polos desembarcos piratas no Medievo; desembarcos que tiveron a virtude de cohesionar firmImagen2.pngemente o noso pobo. Seguirei sinalando as relacións de produción que se irán estruturando arredor do minifundio e que obrigan a considerar o «traballo-axuda» como determinante e terminarei analizando os actores, os actos e os procesos máis importantes que, sumados, han de produci-lo fenómeno devandito: LOURO ó longo da súa historia, non foi un sinxelo casarío de vida rutineira e dedicación exclusiva as labores do campo e da pesca repetidas ano tras ano, século tras século. A súa radicación xeográfica imponlle un risco e manteno en alerta permanente. A partires da Baixa Idade Media, grupos aventureiros do Norte de Europa e do Norte de África cruzarán a cotío cos seus barcos fronte a MONTE LOURO para adentrarse na Ría en son de rapina e bandidaxe. Normandos, saxóns, bretóns e berberiscos primeiro; ingleses, franceses e holandeses despois, desembarcarán moitas veces entre o Outeiriño e A Bouga, tratando de sorprender ós aldeáns, para roubarlle, violar a súas muIleres e, incluso, facer prisioneiros para vendelos coma escravos. En certas épocas históricas, os habitantes de LOURO, ó chegar o verán, desaloxaban o casarío e refuxiabanse nos montes veciños. Alí vivían ata que, pasado o tempo favorable ós desembarcos corsarios, regresaban a súas casas. Este contacto non desexado que mantivo durante séculos o noso pobo en estado de permanente vixilancia, foi creando unha cultura de defensa e moldeando así mesmo, unha maneira de vida que se irán adaptando ás circunstancias e definirá a conducta colectiva a seguir. As invasións periódicas provocan a máis estreita colaboración entre todos os membros da comunidade para encara-la agresión e defenderse con mellores posibilidades. En tempos máis recentes, especificamente durante todo o século pasado, a estrutura minifundista na tenencia de terras, cerra o paso á concentración rendible e impide crear un mecanismo de produción autosuficiente. A fragmentación das terras complica o traballo e reclama a axuda gratuíta do veciño. En determinados momentos faise necesario acudir á colaboración para sementar e, sobre todo, para a colleita. De aquí a política de produción que se expresará de dúas maneiras: cooperación e colaboración. Estas dúas formas de relación no só se manifestarán no eido económico senón que tamén se impoñerá no social, no recreativo e no cultural.

A cooperación loureán será un feito no anual «abri-la agra», na propiedade e no uso dos muíños, na explotación comunal dos montes, no lousamento dos camiños, nas «mayordomías» para monta-las festas relixiosas e, finalmente, na fundación e mantemento Imagen3.pngdo PÓSITO. A colaboración expresarase, fundamentalmente, na axuda persoal gratuíta: sega, trilla, «carretos» (sinalado xa por Barreiro), e outras for-mas máis que configuran unha maneira de vivir estreitamente vinculada ós demais e o medio. A finais do pasado século e a principios deste comeza o éxodo en dirección a terras e países alleos. Uns vanse e a outros lévanos, os primeiros saen buscando un xornal que LOURO lles nega e os segundos son recrutados para librar guerras internas e externas que han de producirse con demasiada frecuencia, (tres dos meus tíos avós loitaron na Guerra de Cuba). Por último, comeza en LOURO o período da emigración que podemos chamar clásica, a emigración que coñeciamos cando nenos: a emigración en dirección a América. Os protagonistas cubrirán, nas súas idas e voltas, as tres primeiras décadas deste século, e han de construír, engadidos ós factores devanditos, o carácter do fenómeno cultural que estamos estudiando. Os estudiantes regresados, ademais dos coñecementos e experiencias adquiridas nas máis diversas circunstancias e ocupacións; ademais das expresións en ton subido nun inglés chapuceiro berradas na CASA DE GARCÍA ou de FREIRE, traen libros. No fondo dos seus baúles chegan revistas e libros. Traen a excelente revista porteña «Caras y Caretas» e as cubanas , non menos excelentes, «Bohemia» e «Carteles». Xunto as obras de Dumas, Verne e Salgari, veñen os libros do colombiano Vargas Vila, coa súa temática tremendista expresados nun barroco esaxeradísimo. Chega José Ingenieros, Vasconcelos, Blasco lbañez, Galdós, Federico Urales -escritor político- e ata chega Joaquín Trincado, mestre do espiritismo. E estes libros sácanse do baúl e préstanse; e estes libros han de ser lidos porque os libros son para iso: para lelos.

Cando a Segunda República suprime a ensinanza relixiosa nas escolas, a Igrexa verase obrigada a enche-lo vacuo e tomar o seu cargo esa responsabilidade. O arcebispo de Santiago, Frei Zacarías Martínez, en varias pastorais incita a todo o clero da arquidiócese tanto secular como regular, a toma-las medidas para que os nenos pertencentes a xurisdición compostelá teñan a oportunidade de aprende-lo catecismo. Circulares parecidas foron emitidas por tódalas xerarquías eclesiásticas de España pero, neste senso impórtanos sobre todo Santiago, pola súa relación coa nosa parroquia. Para os nenos de LOURO a preocupación de Frei Zacarías, foi unha bendición: Os franciscanos que reingresaron ó Convento a principios da restauración borbónica, víñase mantendo sen moita relación coa aldea, dedicándose á meditación, ó rezo e a predicación, auto-abastecéndose economicamente, polo tanto, facendo vida cara a dentro (Eccle-sia ad intra). As ordes do prelado santiagués fan cambiar todo isto e no ano 1932 ábrense as portas do claustro para formar unhas catro ou cinco seccións de nenos cos seus correspondentes catequistas. As nenas serán adoutrinadas no salón da portería. Para mante-lo interese e a asistencia repartírán unha meda-llas chamadas «vales», e con elas premiabase a aplicación e a asistencia. Estes «vales» eran cambiados, o día de Reis, por xoguetes ou roupa. Destaca entre os frades Pai Hipólito o Pai Díéguez, excelente catequista e organizador, logo o Paí Hipólito, o Pai Pedro e algúns outros que se irán rotando. Máis tarde chegará o Pai Salvador Villarnovo, quen dedicará o seu tempo a preparación dun grupo de rapaces aspirantes a ingresar na Orde.

Don José Ballesta Calvo, natural de Lorca provincia de Murcia, chega a LOURO para encargarse da escola de «Arriba», ou escola do Pósito a finais do ano 1931. Con Don José rómpese a figura do mestre tradicional, rutineiro e de «palmeta» quen, se conseguía ensinar a ler, escribir e as catro regras aritméticas, dábase por satisfeito. Eran os vellos mestres e a súa laboura producía analfabetos funcionais; nenos que podían ler pero non entendían o lido. Ballesta conta con unha sólida formación profesional e unha maneira moderna de encara-lo ensino. Non eliminou a «palmeta», o contrario, usouna con demasiada frecuencia, pero no seu descargo, podemos dicir que o seu temperamento nervioso inclinabao a usa-lo castigo corporal e, os alumnos acostumados como foran a recibilo, respondían mal a correctivos menos violentos. Ballesta, e por primeira vez faise isto en LOURO, razoaba os temas cos seus discípulos, evitando no posible, o aprendizaxe memoriza-do ou ó «caletre». Don José Ballesta abre e pecha o ciclo que completan extraordinarios educadores como D. Salvador, D. Álvaro e xa en plena Guerra Civil, D. Antonio López Ramírez. Capítulo a parte merece Dna. Petra e algún día espero ter ocasión de falar desta excelente muller, mestra de tres xeracións.

A veces recorría as vilas da costa galega o capitán de fragata retirado D. Alfredo Saralegui tratando de interesar ós mariñeiros na creación e posta en marcha de sociedades e cooperativas de consumo, recreación e axuda mutua. Fixéronse Imagen4.pngalgunhas xuntanzas en LOURO e en Muros e, semanas despois, fúndase o Pósito de Pescadores de Louro. Os socios que se van integrando entregan unha cantidade como aporte inicial (descoñezo o monto) e establécese unha cota mensual de 0,50 de peseta por socio e familia. Acéptanse sen modificación os estatutos que Saralegui presentou como comúns ás sociedades deste tipo. A fundación do Pósito recaeu, fundamentalmente, sobre un grupo de emigrantes a quen a crise mundial fixera volver. É pois un grupo económico que ten certa experiencia nestas cousas por formar parte o coñece-lo funcionamento de comunidades da emigración, o encargado de motorizar esta sociedade. Durante algún tempo o Pósito terá a súa sede nunha casa propiedade do «LOUREIRO», fronte a casa de ANXELA; logo mudará a outra propiedade de «XULIO» moito máis ampla e funcional. Esta será a sede definitiva.

Tamén haberá que tomar en conta a Igrexa Parroquial, anque, por unha serie de circunstancias, a súa influencia no medio non foi moita. Ademais destes factores que estou sinalando como elementos desencadeantes do fenómeno cultural que dá nome a este traballo, danse en LOURO ou son asimilados por LOURO, persoas de excepción, que de algunha maneira incidiron en darlle forza e amplitude a dito fenómeno.

Reclamo de todos aqueles veciños que teñan coñecemento destes feitos e destas cousas, que falen sobre ilo. Non podemos permitir que desaparezan na historia máis brillante e fecunda que LOURO viviu. É necesario deixar testemuño desta época e facelo mentres se poida. Eu só xeneralizo e o meu traballo se, desgraciadamente, a describir recordos e deducións e non a facer exposicións derivados dunha investigación rigorosa. Non hai datos escritos, non hai documentos, non hai onde investigar, e anque o houbese xa non queda moito tempo para facelo. Non me importa ser rexeitado e ata me gustaría suscitar unha polémica sen con ilo somos capaces de mostrar a LOURO enteiro a grandeza dun pasado que aínda está aí. Faise necesario que cada un dos que vamos quedando, entreguemos a nosa versión sobre aqueles tempos; que cada un reviva recordos e os mostre. Con ilo colaboraremos todos na laboura de dar a coñocelo LOURO extraordinario que tivemos a sorte de vivir.

 

Acerca de themurostimes

“THE MUROS TIMES” non se responsabiliza nin se identifica coas opinions verquidas por parte dos seus colaboradores nos materiais publicados.
Esta entrada fue publicada en Historia y etiquetada , . Guarda el enlace permanente.

Deixa un comentario

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión /  Cambiar )

Google photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google. Cerrar sesión /  Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión /  Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión /  Cambiar )

Conectando a %s