p/ Antón Lago Barreiros.
Os alcumes forman parte da cultura autóctona de moitos pobos. Algúns nacen suscitados por un apelido, outros por pura deformación da linguaxe e outros tantos se xeran de maneira totalmente anecdótica e particular.
Hai varios tipos de alcumes, existen os alcumes ofensivos e os ‘aceptados’ que, en ocasións, enorgullecen ao posuidor honrando a súa imaxe. Da mesma forma, poden dividirse en individuais, que só afectan a unha persoa, ou familiares que se transmiten de xeración en xeración e forman parte da herdanza da liñaxe.
Un gran grupo de alcumes son os referentes a labores profesionais existentes desde épocas inmemorables. Outras veces, apelan a determinadas características físicas máis peculiares e que resaltan. Tamén poden xurdir como derivados do nome dalgún familiar, dun lugar de procedencia, animal ou vexetal… As posibilidades son infinitas na arte de crear alcumes, disciplina que require de sobriedade, perspicacia, enxeño e dunha técnica sobradamente aguda.
A gran maioría de alcumes están creados desde o agarimo dos veciños e de forma totalmente desintencionada, como un xogo ou un entretemento co que se estreita a unión na súa contorna máis próxima e créanse tradicións locais propias.
Aí vai, (un pouco ordenada), unha pequena escolma dos alcumes polos que conocemos a moitos amigos e veciños de Muros.
Xeografía Galega
Baonas
Camañeras
Carnotiñas
Carnotáns
Currubedos
Lariñáns
Muxías
Palmeirana
Toreáns
Vimianseira
e de máis alá
Alemán
Arxentino
de América
Asturianos (Muros e Tal)
Cataláns
Chinitas
Chinotes
Cubanos
Españoles (Esteiro)
do Iraní
da Meca
Portugheses
do Ruso
da Valensia
da Saraghosa
Concretando máis na oroxenía
do Arro
do Cabo
Cacholos (Esteiro e Badernado)
de Campio
Carballeira (Abelleira)
Cobiñas
da Costa
da Costiña
Cuneta (Abelleira)
Montañeses
do Outeiro
Pardiñas (1)
do Prado
da Posa
das Pontes
da Vila
(1)coto, chousa.
Ou na Arquitectura
do Bar
de Brecha (1)
Cabaseira
Casiña (Esteiro)
de Castro
Cubelo (2)
Murrillas
Tejadas (Esteiro)
(1)fenda nunha parede. (2)torre
militar.
Patronímicos
Antonáns
Catuxa (1)
Leladas
Leletas
Manelos
Petriñas
Petruscas
Petróns
Puchetos
Ricardóns
Roi (Pepe) (1)
Sildas
Xancadas (Esteiro)
Xandemón
Xanquias
Xelotos
Xoaneras
Oficios
Albeite (1)
Boleira
Canteiro
Carabeira (2)(Esteiro)
Carpintero
Sereiro (3)
Churrero
Cunqueiro
Ferreiro (Tal)
Florera
Latoneiro
Laghoeiro (4)
Meleiro
Mineiro
Panadeiro
Paraghuero (Abelleira)
Santero
Sistillero
Turrilo (5)(Tal)
Sapateiro
(1)veterinario sen ítulo. (2)a que coida as cabras. (3) o que fai as velas. (4) os que limpan os camiños. (5) encargado de vixiar da torre.
Titulos e mandamais
Conde (Tal e Sestaio)
Marquesa da Reina
da Rondina (1)
Mandelo
Patronsiño
Gerente (Esteiro)
(1)o que comproba que todo está en orde.
E como non… do mar
Ballena
Baleiró (1)
Caramuxas
Caruxas (2)(Tal)
de Chona
de Chopas
Fanecas
Focas
do Ghaxapo
da Lura
da Malla
Maraghotas (Baño)
do Mariñeiro
Mexillóns
Papo de Orola
Parrotas
Pateiros
da Pesca
do Pesco
de Pica
Pintos (Abelleira)
Rabato (3)
Rederos
Salitre
Tolete
Trillas (4)
da Veta
(1)que pesca co balo (2)especie de solla.(3) cría do bacallau. (4)arte de pesca parecida á rapeta.
Aparencia
do Ancho
da Largha
Cachote (1)
Canchín (2)
Calilas (3)
Camastróns
Carcamán (4)
Delicadas
Fetas (5)
Fetosas (5)
Maghachas (6)
de Pepe Ghordo
da Pequena
Lindas
Hermosas
Presiosas
Saladas
Sequita
Rucho
Rapasona
Mugherita
de Xan Pequeno (Abelleira)
(1)pequeno e poludo.(2)que xunta os xeonllos ao andar. (3)fermosa.(4)vello e achacoso. (5)pouco agraciado da cara. (6)pouco delicado.
Segundo o Xeitiño
Andares
Canchanas (1) (Esteiro)
Chimpotes (2)
do Chulo (Abelleira)
da Cula
do Firme Landáns (3) (Tal)
Latáns (4)
do Manso
Pachudas (5)
Pousa
Tóquenes (6)
(1)que xunta as pernas o camiñar. (2) que chimpa lonxe cando pega.(3)mozo talludo que gosta de xogar cos rapaces. (4)folgazán. (5)parsimonia. (6)escotrado, que deita para unl ado.
Gastronómicos
Biandeira
Boroeira (Abelleira)
Cachelada
Cachasa (1)
Caldeirada
Calleira
Carocho
Chichapán
Chourisa
Comeghalos
Comelóns
Empanada
do Forno
da Tahona
Freixán
Ghindas
Pasitas
Madalenas
Moletes (Esteiro e Acea)
Papeiros
Recho (2)
Salghadas
Talladas
(1)augardente. (2)estómago de vaca para facer callos
Relixión
Angel Rebelde
Anxeliñas (Baño)
Beneditas (Baño)
do Cristo
do Cura
Curiñas
Jesuitas
Pereghrinas
Romaxes
Santeros
Cores
Bighote Pinto
Barrigha Verde
Vaca Negra
de Blanco
da Negra
do Roxo (Abelleira)
do Rubio
Pardelo
Colorada
Sexual
Boliñas
Coghonudos
de Cachas
do Chocho
Cocoño
Chochóns
da Cuca
Coñito de Oro
Coneros
Cochechas
Fochechas
Fuchicas (Esteiro)
Ghodienda
Pichita
Perechas
Perrechas
Cursileria
Cucurulo
Chinchina
Marujita Pu
Pepita Oñó
Pepudita
Pituscas
do Tupé
Utensilios, apaños artesanais
Buriñas (Esteiro)
Cacharola
Cacharros
Cadolos (Muros e Abelleira)
Campana (Esteiro)
Canisa
Canllóns
Cascarillas
Chatolas
Ferro Vello
da Ghancha
de Laghar
Lerexos
Minguilete (1)
Pistillas
Piogha (Abelleira)(2)
Pioghito
Sachaso
(1)trade pequeno.
(2) corda ca que se amarran as vacas o xugo.
Motorizados
Carretos
do Ghaldrán
Ghincanas
Motorrolas
Belicosos
Carabinas
Carcallos (1)
Requetés
Tiritos
Trincheros
(1)nome que se lles daba aos Carlistas nas guerras de idem.
Enredos
Carracás
Cotelos
Moñecas
Pichichana (1)
Pitilán
(1)¿o que marca máis goles?.
Parentesco
da Curmán de Hermano (Louro)
de Mamá (Baño)
do Neto (Esteiro e Baño)
de Primo
do Sivil
Indumentaria
Biseras
Caxutos (1) (Esteiro)
Chalecos
(1)bastón
Alusions Corporales
Barrigha Verde
Bighote Pinto
Cabesas
Cabesa Douro
de Cachas
Carrillos (Esteiro)
de Comechona
Pes de Plomo
Sete Linguas
Xan Ollete
Economía
Cachiños
de Chica
da Moca
Perra Chica (Abelleira)
Peseta (Esteiro)
Ricos (Abelleira)
Ricotonos
Flora:
Fiunchala
Parra
coágulo u otra masa (ataque isquémico al cerebro). Cuando ocurre una ruptura o una obstrucción, algunas partes del cerebro no reciben la sangre y el oxígeno que necesitan. Sin oxígeno, las neuronas del área afectada del cerebro no pueden funcionar adecuadamente y mueren en pocos minutos (por lo general de 3 a 4 minutos). Cuando las neuronas no funcionan, la parte del cuerpo que controlan tampoco funciona. Los efectos devastadores de un ataque cerebral grave con frecuencia son permanentes porque las neuronas muertas no se reemplazan.
ataques cerebrales. Se produce cuando se forma un coágulo (trombo) y obstruye el flujo sanguíneo en una arteria que transporta sangre a parte del cerebro. Los coágulos generalmente se forman en las arterias dañadas por la acumulación de grasa, llamada aterosclerosis.
puede ser causada por la ruptura de un pequeño vaso sanguíneo o de un aneurisma. Los aneurismas son bolsas llenas de sangre que se hinchan y sobresalen en áreas débiles de las paredes arteriales. Con frecuencia son causados por la presión arterial alta o empeoran con ésta. Los aneurismas no siempre son peligrosos, pero si un aneurisma estalla en el cerebro provoca un ataque hemorrágico al cerebro.
palacios y templos como el de la antigua Colegiata y el Santuario de la Virgen del Camino.
con reconocimiento de muy anterior existencia. El Gremio del Mar dio a Muros su mayor esplendor, a mediados del siglo XVI. Aquellos tiempos nos traen el recuerdo de las fortificaciones del obispo don Alonso de Fonseca, la victoria de don Álvaro de Bazán sobre las naves francesas; las Atarazanas famosas y, sobre todo, la memoria de aquellos capitanes de navío, contratados a porfía por las flotas europeas de entonces, surcadoras bajo su mando de todos los mares conocidos.
Sur el barrio de la Cerca y el Castillo, presidido por Ja Colegiata y formado por las casas de mayor prestancia, alzadas varias de ellas sobre tres arcos apuntados góticos o de tradición gótica. Del otro lodo de la plaza <<La Xesta>> barrio de pescadores tendido a lo largo de la ribera. Irregular y pintoresca, hasta rematar en el Santuario de le Virgen del Camino, fruto de la expansión de rutas jacobeas, de arquitectura gótica como la Colegiata, unido después el hospital de San Lázaro. Termina la Villa por ente lado un pintoresco grupo de hórreos que acentúan la nota original típica de todo el conjunto. Destaca sobre todo la fachada frente al mar, constituida por casas de dos a tres pisos montadas sobre porches, de arco encristaladas o con balcón corrido en lo alto. De allí nacen las calles cerradas y estrechas, alguna con sugestivo nombre corno la de Don Diego, recuerdo aún permanente de aquel Don Diego de Muros gran mecenas del Renacimiento en Compostela.
segundo.–La Corporación Municipal. así como los propietarios de las inmuebles enclavados en el mismo, quedan obligados a la más estricta observancia de las Leyes del Tesoro Artístico, del Suelo y Ordenación Urbana.
no galego até o cambio normativo de primeiros do século XXI. É por iso que a forma grazas gaña usuarios día a día entre os galegofalantes. Como ocorre con todas as formas pouco habituais ao oído, faise necesario un período de adaptación, un adestramento que só se consegue escoitando e lendo unha palabra en variados contextos até que se naturaliza. Non é un caso moi diferente ao da música fórmula. Cantos de nós marmuriamos o soniquete da canción de moda logo de sentila unha única vez na radio? Poucos. En cambio, a base de oíla e oíla, acaba colonizando a melodía o noso cerebro e case sen sermos conscientes cantamos a canción do momento na ducha, por moi pouco que nos preste.
comerciais pero na normalización do idioma é bo contar con ferramentas que a priori parecen destinadas para outras cousas. O galego, pola súa propia condición de lingua subalterna a nivel legal e por sufrir preconceptos de todo o tipo que reproducen moitos dos seus falantes, ve como anómalos procesos que son “habituais” noutros idiomas. Por exemplo, considerar que o galego “cambia a todas as horas” ou que “o galego normativo é inventado, o auténtico é o da aldea” é un pensamento que non se lle aplica ao castelán, malia que incorpora palabras novas ano tras ano e incluso fracasa en aplicacións normativas superficialmente innovadoras, caso da eliminación do acento diacrítico en sólo, unha reforma que a Academia Española tivo que enterrar.
calco do castelán norabuena, hoxe en desuso pero admitido polas autoridades lingüísticas.
abuena. Coma noutros casos, estas galeguizacións son sempre preferibles, a pesar dos “pecados” etimolóxicos de palabras como noraboa, aos castelanismos puros e duros.
The Muros Times 