Coplas muradás

Do Blog Homes de Pedra en Barcos de Pau
A copla é unha forma poética de catro versos que serve de letra para cancións populares. Xurdiu en España, onde segue sendo moi común. Adoitan estar compostas xeralmente por catro versos de arte menor, dispostos en forma de redondilla.
Estas son algunhas que están recollidas na tradición oral das xentes de Muros.
Ao mariñeiro no mar
nunca lle falta unha pena:
ou se lle torce o temón
Ou se lle rompe a vela.
—————
O vento move ao mar
E o mar move aos barcos
Ti me manexas a min
Muradá, cos teus encantos
————-
Duascentas cincuenta leguas
Levo de navegación
Duascentas cincuenta penas
Levo no meu corazón.
————–
Mercaches unha parlamenta
Coidando que te casabas
Inda as comprala de seda
E quedarte como estabas
—————-
Miña santa Madanela
Miña Madanela santa,
Tes a tua casa no monte
Onde os paxariños cantan.
——————-
Dentro da porta da vila
Hai dúas pedras de asento
Unha é a de marmurar
Outra a de perder o tempo
——————–
Alá arriba na Costiña
Hai un home pequeniño
Que lle chaman vendaval
Vendaval, vendavaliño.
—————–
Nosa señora do Carme
Vela aí ven pola ribeira
Agarrando cuncha a cuncha
Que mete na faldriqueira
—————–
Hoxe tócame de leva
Mañá marcho para arriba
Adeus campo de San Roque
Para toda a miña vida
—————–
Adeus Virxe do Camiño
Cantos paseos me debes
Cantas veces me arrimei
A sombra das túas paredes
——————-
Adeus Muros, adeus Muros
Muros de tanta alegría
Que se marchan os do Rei
Rumbo de Vilagarcía

Adeus Muros, adeus Muros
A popa che vou virando
Non sei que me queda nel?
Que o corazón vai penando
——————–
Os solteiros valen ouro
Os casados valen prata
Os viuvos calderilla
Os vellos folla de lata
O lugar de Miraflores
De lonxe parece a Vila
Ten un caravel na entrada
Unha rosa na saida
—————-
Non hai forasteiro ningún
Que en Muros estea un dia
Que o despedirse non deixe
Un suspiro na baia
Santa Cruz de maio
Víndenos buscar
Que aí veñen os mouros
Para nos levar
——————-
Se o mar fóra de leite
Monte Louro de boroa
Como se ían a poñer
os ghaldrupeiros de Noia.
——————-
Porque Muros tén a sona,
porque Muros sona tén,
porque Muros tén a sona
de cantar e bailar ben

Publicado en Arte e Cultura | Etiquetado | Deja un comentario

Relixiosa, a Mantis

p/ Amado Barrera

Qué vos diréi que xa non saibades da MANTIS RELIXIOSA?

Picture16¿Que a súa cor ou tonalidade depende da vexetación: más verde se a herba está verde, máis clara, castaña e aínda branca se é un verán seco?

¿Que é o ÚNICO ANIMAL que ten un só oído?  ¿Que da súa OOTECA saen as mantiñas xa coma » mini-eu» do adulto, coa mesma forma?  ¿Que é depredador de múltiples insectos «dañinos»?.  Non, non vos digo case que nada, porque da SantaTeresiña xa todo o mundo sabe case que todo.

Publicado en Natureza | Etiquetado , | Deja un comentario

A fonte do petróleo

p/Marcelino García Lariño

Que feliz era soñando que estaba coa muller nunha romaría campestre, todo engaiolado, cun traxiño claro como un sol, noviño do trinque que para esta festa estreara.
Despois de xantar, a miña Muller díxome:”vai lava-los pratos á fonte”. E fun. Abrín o torno e a fonte botou un chorro de líquido negro que non era auga, que me puxo o traxe perdidiño de vez.
Picture15Eu berrei. E ós berros acudiron a miña muller e outros moitos romeiros. Ela, coma decote, deu en rifarme por estragar non só o traxe, senón a roupiña toda. Entrementres o resto da xente brincando de ledicia, gritaban: “¡Petróleo! ¡Petróleo!
Efectivamente, non se enganaran: era petróleo, auténtico petróleo xa refinado, do bo, do mellor de todos. Estabamos ricos. Pero a miña muller, que nunca se convence de nada ata que vexa a cousa e a apalpe, para asegurarse ben de se era petróleo ou non, acendeu un misto, arrimoumo ó traxe e ¡pum!, unha laparada xigantesca, e espertei.
¿Sabedes cal fora a causa deste soño? Pois que antes de quedar durmido dixéralle á muller que esa noite subía, unha vez máis, o prezo da gasolina; e se os coches, coma o meu, andiveran con auga, aínda que tivera que ir buscala á fonte, non me importaría a suba. E ela, que en política non é coma min, non llas cala a ningún, moi enrabechada contestoume: “A este goberno había que queimalo”.
Quedei durmido con todos estes ingredientes dentro dos miolos, e, xa vedes o guiso que na miña cabeciña se formou: Unha explosión.

Publicado en Contos e Lendas | Etiquetado , | Deja un comentario

Nutrición en el fútbol

p/ Dra. Castiñeira.

Una hidratación adecuada y una alimentación rica en hidratos de carbono son factores clave para obtener un óptimo rendimiento en la práctica futbolística.
El fútbol es un deporte que se caracteriza por la combinación de períodos de ejercicio aeróbico con picos intermitentes de alta intensidad.
El GLUCÓGENO MUSCULAR es la principal fuente de energía en los deportes de este tipo, por lo que el rendimiento vendrá determinado por las reservas que tengan los jugadores antes de la competición.
Picture14Diversos autores han observado que al finalizar la primera parte del partido las reservas de glucógeno disminuyen de manera significativa y que al finalizar el encuentro en todos los futbolistas están prácticamente agotadas.
La alimentación previa al ejercicio y durante su desarrollo va a ser determinante para que el músculo tenga unas reservas elevadas de glucógeno y éstas no se agoten rápidamente. La dieta posterior al encuentro tiene el objetivo de recuperar cuanto antes las pérdidas y estar en las mejores condiciones para el próximo partido.
NORMAS BÁSICAS PARA LA NUTRICIÓN DEPORTIVA.
AGUA LIMPIA Y ABUNDANTE: El agua es nuestro alimento esencial. Dos terceras partes del cuerpo humano son agua. La cantidad de agua que bebamos determina la calidad del tejido que formamos.
65 – 70% HIDRATOS DE CARBONO: El 65 – 70% de las calorías de la dieta deberá consistir en hidratos de carbono compuestos, es decir, cereales integrales, verduras, pasta, arroz y frutas.
10% GRASAS: La grasa está presente en todos nuestros alimentos, incluso en los denominados alimentos sanos. Las nueces y las semillas son alimentos de alto contenido graso. Debemos limitar la ingesta de alimentos altos en grasa sobre todo las de origen animal.
20% de PROTEÍNAS: Conviene ingerir suficientes proteínas de primera calidad. La dieta deportiva debe incorporar un 20% de la ingesta calórica a partir de proteínas que las podemos encontrar en: carne de pollo, cerdo, clara de huevo, carne de ternera y pescados ( debemos tener en cuenta que estos cortes deben tener la menor cantidad de grasa posible.)
LIMITAR AZÚCARES REFINADOS: Entre los alimentos ricos en azúcares se encuentra la miel, melazas y zumos envasados.
POCA SAL: El cloro y el sodio son nutrientes muy abundantes en todos los alimentos, por lo que no es conveniente añadir más sal, además, hay que vigilar la sal escondida en los alimentos. Los alimentos congelados suelen contener gran cantidad.
VARIEDAD: No hay que comer siempre lo mismo. Por completo que pueda ser ningún alimento contiene por si mismo todos los nutrientes esenciales. Una comida variada constituye una norma básica para asegurar la ingesta de los principales nutrientes conocidos y aquellos que aún no están plenamente identificados.
NADA DE ALIMENTOS NOCIVOS: Evita las comidas rápidas, incluyendo las envasadas, las congeladas, las galletas y el dulce (no hay que meterle combustible de mala calidad a tu Ferrari).
FIBRA: Hay que ingerir diariamente cierta cantidad de fibra vegetal que garantice el correcto funcionamiento de nuestro aparato digestivo.
“COMER DESPACIO”.
MENÚ ESQUEMÁTICO PARA EL DEPORTISTA.
Si la alimentación debe ser siempre equilibrada, para el deportista, como es un futbolista, debe ser más precisa. Además, la ciencia de los alimentos ha de ser llevada a la práctica de manera imaginativa y sabrosa en la cocina
Alguna observaciones prácticas entre las más importantes son además de “comer despacio”:
DESAYUNOS….
Yogures, leche, cereales, pan integral de centeno, avena, trigo o maíz, huevos pasados por agua, jamón ibérico, fruta fresca o zumo natural, tomate fresco triturado, aceite de oliva o algo de mantequilla y mermelada.
COMIDAS Y CENAS…(ensaladas, cocidos, guisados, al vapor, parrilla, asados):
Primeros platos: gazpachos, cremas de verduras, sopas mixtas y consomé. Platos abundantes de verduras de hoja, brócoli, remolacha, tomate, cebolla, pimientos, zanahoria, calabacín, berenjenas…..Ensaladas con ventrisca de bonito, caballa, pollo troceado, maíz, pasas, frutas….Platos abundantes de legumbres, de pastas, con aceite de oliva, de arroz con brotes de soja y tomate fresco, arroz blanco con pollo o bonito, o huevos pasados por agua….
Segundos platos: plato de 150 – 250 gramos de carne roja magra, pollo o pavo, pescado azul o blanco, huevos (2ó 3). Alternativa: 50 gramos de quesos semi-curados o tierno; tortilla española de dos o tres huevos utilizando patata cocida. Guarnición de hortalizas, patatas cocidas, asadas….
Tentempiés: pulguitas, sánwich o bocadillos de lechuga y tomate y variantes de bonito, sardinas, caballa, salmón, ternera, tortilla, pollo o pavo, queso fresco… Una fruta fresca y un yogur.
Pan Integral: de dos o cuatro rebanadas, por comida Alternativa: Envase pequeño de cereales equivale a dos rebanadas de pan.
Aceite de oliva: de dos a cuatro cucharadas soperas por comida. Alternativas: aceite de girasol o de maíz. Mantequilla (una cucharada sopera – máximo dos diarias- en sustitución al aceite).
Leche: tres vasos diarios o tres yogures o 100 gramos de queso fresco.
Fruta: de tres a seis piezas diarias (raja de melón o sandia = una fruta). Alternativa: dos vasos de zumo natural, preferiblemente recién exprimido.
Agua: Consumo abundante de agua fresca (de dos a cuatro litros o más). Nunca esperar a tener sed. Utilizarla antes, durante y después de la comida o el ejercicio o el ejercicio. Sorbos cortos. El agua es depurativa, diluyente, reparadora y produce el “efecto radiador” (regula la temperatura durante el esfuerzo), todo lo cual favorece recuperaciones y retrasa el cansancio muscular.
Postre: Un postre recomendable es yogur natural con fruta fresca recién troceada o rayada.
Café: el café es un estimulante moderado, el único que actúa, a dosis moderadas, mejorando el rendimiento cardíaco.
Alcohol: NO CONSUMIR EN LOS TRES DÍAS PREVIOS A LA COMPETICIÓN. En ningún caso es recomendable su consumo, antes, durante o después de la competición.
En el FUTBOL BASE….. qué comemos antes de:
1.- UN PARTIDO POR LA MAÑANA: como jugador, entrenador o padre es fundamental controlar la comida antes de una competición ya que hay una estrecha relación con el rendimiento físico e, inclusive, con una posible lesión.
DESAYUNO: dos horas antes del partido, ingerir principalmente cereales con leche (en abundante cantidad) es lo ideal ya que los hidratos de carbono proveniente de los cereales serán los encargados de llenar los depósitos de glucógeno que son la principal fuente de energía en el fútbol. De no contar con cereales…café con leche o colacao, tostadas con mantequilla y mermelada más alguna fruta, nos ayudarán a sacar el partido adelante.
2.- UN PARTIDO POR LA TARDE: En este caso la ingesta importante debe realizarse siempre dentro de las dos/tres horas que le daremos a nuestro cuerpo para una buena digestión.
ALMUERZO / COMIDA: Debemos intentar lograr el mismo objetivo que con el desayuno, es decir, llenar el depósito de glucógeno. Tenemos más variantes:
– ALIMENTOS ADECUADOS:
HIDRATOS DE CARBONO.
Purés de verduras.
Sopas.
Pastas sencillas (spaguettis, macarrones…..).
Ensaladas de pastas, todo tipo de verduras
ALIMENTOS PROTEICOS.
Pescados a la plancha.
Huevos, Jamón cocido, Patatas cocidas.
Ensaladas, Carne a la plancha.
POSIBLES POSTRES.
Yogurt.—Fruta del tiempo o cocida.
Arroz con leche.—Natillas.
-ALIMENTOS TOTALMENTE PROHIBIDOS
-Frituras: patatas fritas, croquetas, calamares, carne frita y pescado frito.
Salsas: platos condimentados con salsas.
Platas de difícil cocción: muchas especias y condimentos. Todos los que sean de absorción rápida de azúcares (ensaimadas, pastelería, azúcar directamente, bollería con azúcar.)
Si tomamos este tipo de alimentos se entrará antes en FATIGA FÍSICA.
TEMA CAFÉS:
Nunca café con leche. Si hay jugadores que habitualmente toman café, se los pueden permitir, pero siempre SOLO y con poco azúcar.
Nunca mezclar café, ni alimentos lácticos con zumo de naranja
Al terminar de comer, deben faltar como mínimo 2,30 horas para el inicio del partido.
Nunca al terminar de comer hemos de tener la sensación de estar “llenos”.
3.- UN PARTIDO POR LA NOCHE: Seguiremos los mismos conceptos y reglas que el utilizado por el almuerzo/ comida ya que los objetivos, tiempos y alimentos no varian.
ANTES Y DESPUÉS DE UN ENTRENAMIENTO:
Siguiendo con la misma línea anteriormente planteada, no podemos concebir un buen entrenamiento sin una buena alimentación. Muchas veces se observa un bajo rendimiento en un entrenamiento de un jugador y pensamos que no tiene su tarde, cuando en realidad es un problema energético, es decir, está por inercia en el terreno ya que su cuerpo no posee la energía necesaria para desarrollar el entrenamiento con normalidad.
ANTES O DURANTE LA COMPETICIÓN O EL ENTRENAMIENTO: pequeñas comidas con:
Fruta fresca madura o cocida.
Fruta seca (pasas, higos, dátiles…)
Galletas simples bajas en grasa.
Barritas energéticas bajas en grasa.
Galletas con frutos secos y/o fruta seca.
Barritas de muesli con frutas o cereales.
Palitos de pan, Batidos
DESPUÉS DE LA COMPETICIÓN: inmediatamente después aportar: Agua o preferentemente bebidas glucoelectrolíticas, Zumos de fruta.
Fruta fresca madura., Preparados especiales, específicos para la reposición hídrica y de carbohidratos.
1,5 a 2 horas DESPUES DE LA COMPETICIÓN, aportar una comida que contenga…
Ensaladas, Caldos o sopas vegetales.
Arroz, pasta, patatas, legumbres.
Huevo duro o pasado por agua.
Leche, yogures o quesos desnatados.
Como postre: arroz con leche, frutas maduras, macedonia, natillas o flan o pastelería baja en grasa y utilizar aceite de oliva para aliñar y salsas con bajo contenido graso.
RECOMENDACIONES EN NUTRICIÓN DEPORTIVA.
Realizar una adecuada distribución de ingestas y horarios: repartir el aporte de alimentos en 4-5 comidas durante el día. Además del desayuno, comida y cena interesa tomar tentempiés a media mañana y tarde.
Controlar el aporte de azúcares simples como bollería y pastelería.
Se recomienda tomar 2 ó 3 piezas de fruta al día, intentando que una sea rica en vitamina C (naranja, kivi, mandarina, pomelo, fresa, etc…).
Tomar un mínimo de 1,5 – 2 litros/día de agua.
Realizar cocciones suaves: plancha, horno, papillote, vapor, hervido.
Moderar los alimentos guisados, fritos, rebozados, y salsas.

Publicado en Mediciña | Etiquetado , , | Deja un comentario

Galeguiño na escola

p/ José María García Rodríguez
A escola da vila estaba no frente do adro da eirexa. Antre o adro e a escola pasaba a estrada, en costa. Costa enriba pras aldeas e lugares do alfoz. Costa embaixo iñase pra vila. Os rapaciños da vila polas súas rúas, dende o seu rueiro, subían pra escola coas carteiriñas de libros ao lombo. Os rapaciños da aldea chegaban a estrada polos seus camiños e súas corredoiras e coma eran mais probiños, os que non tiñan carteiriñas traguian os libros nas mans.
Na escola non había difrenzas antre os probes e os ricos. Cicáis os que non se levaban ben eran os rapaciños da Axusta cos do Viñal e os do Viñal cos da Acerca. A señora mestra berráballes e poñialles castigo polas brigas, liortas e pelexas. Pro iles non facían caso. E cando viña o Corpus e se erguían os altariños nos barrios da vila, os estudantes andaban a roubacha de flores, cada un pra o seu. E isto inda poñía a señora mestra mais alporizada e raibosa. Porque roubar o alleo (pois había algúns que roubaban nos propios xardíns e verxeis de seus pais) nin sequera sendo pra Deus está permitido.
Picture12Pro isto non ven ao conto senón porque unha veceira, aquel meniño fixo de San Xosé no altariño da Axesta, coas súas barbas postas, veste longa e ate un banco de carpinteiro pra arrincar virutas… Pro noutro dia seu pai foi falar coa señora mestra que lle chamaban a Trilla. Díxolle que tiña que preparalo rapaz pra o ingreso no bacharelato hespañol e quería que lle dese crases fora das horas dos outros estudantes. Destoncias ela concordou e dixo que si. Dise xeito il iña ficar na escola dimpois de que tódolos demais se foran. E coma sempre falábamos galego, a crase meirande era de Gramática castelán, pois de gramática galega nin sabiamos que a houbera. E dali viñéronlle tódolos seus traballos a aquil «musiño». Dicía «Sucre» na veceira de «azúcar», e dicía «area» onde debera dicir «arena». A señora mestra alporizábase moitísimo. E non era somentes que lle chamase «burriño». Collíao polas meixelas e dáballe nilas uns repeliscos que llas deixaba quentes. E cando dixo «esquirbir» (que destoncias nin sospeitaba que e verba que pode atoparse nas obras de Curros Enriquez, Otero Pedraio e Rey Soto) turroulle das orellas mesmamente coma si quixese arrincarllas. Nantramentres repitia:
”Escribir, burrito; escribir…
O rapaciño cansouse daquilo e pideulle a seu pai que o puxese noutra escola. Na das Gabinas, onde iñan os fillos e filliñas dos conserveiros de Unido. Pro nón. Seu pai meteuno na Escúela Publica. Seu mestre era Alexandre Rodríguez Castiñeiras, que lle chamaban Alexandre de Pepuda, segredario do Partido Socialista Español que non tiña destoncias máis de catro membros e catro pesetas na caixa. Hoxe non sei. Púxoo alí por mor de que eran parentes e todo debería ir mellor. Pro coma o Pepudo quería ficar ben co pai de seu aluno, volta e revolta co castelán. O rapaz de cada catro verbas dicía dúas mal. O porvir era preto. No eisame de ingreso no bacharelado, calquer faltiña de ortografía levaba de socato ao «suspenso», coma os pecados mortaes levan ao inferno, onde os demos fán dun home un réprobo.
Picture13Eisi chegou o momento no que o rapaciño adeprendia menos do que quixera o seu dómine. E canto na escola da Trilla eran repeliscos e turradas das orellas, convirteuno o mestre Alexandre da Pepuda en palmetadas nas mans. O pior do caso foi que corrixía ao «musiño» na nosa lingua vernácula:
—Non se di «ao sereio» dise «al sereno». E ponme a man pra que non se che esqueza…
iI poñía a man coa palma aberta. O mestre collíalle a puntiña dos dedos pra que nona retirase e dáballe un palmetazo de medo. Fervíalle a man mais que si lle botasen auga quente. Os outros rapaces ofrecíanlle os seus consellos:
—Trái a man untada de cebola que dói menos… Refrégate con un dente de allo, ate poide que se lle rompa a regra…Pónte un cabelo na palma de man, ti veras coma lle rebota…
Parolar por parolar. Verbiñas tudas que se levaba o vento.
O certo e que cando lle viña a cachola unha cousa que dicir, que esquirbir ou que perguntar, andaba con tento, amodiño, coma quen levase zapatiños de chumbo. Caseque o «musiño» tiña callos nas mans e un medo no corpo que nin ousado era a falar…E da escola do seu parente Alexandre da Pepuda pasou aos Xesuítas de Vigo e inda que aquiles padres e frades eran bos e non batían na xente nin mallaban coma quen malla o liño, poñiano a esquirbir cen veceiras contra a parede, a verba castelán mao dita ou dita en galego. Seu medo a falar era o mesmo e facíase maior coas bulras dos compañeiros que lle perguntaban pola súa palra en galego «si era de Angrois?» E ríanse moito ao dicirlle que de Muros. Porque Muros era vila ieles eran de cidade e dos señoritos, que na vila nonos había. E por iso nos invernos poñíalle zocos con tacholas, coma aos outros rapaces, pra manter os pes quentes e correr polas rúas facendo un barullo do mesmo Arrenégote co-aquiles ferranchos.

O conto foi que co conto dos repeliscos e das palmadas e o esquirbir contra a parede cen ou mais veceiras as verbas casteláns correspondentes as galegas, e mercede aos ensinos da Trilla, do Pepudo e dos frades, o rapaciño pasou sin novidade o famoso ingreso no bacharelado hespañol que tantos desgostos lle causara ao preparalo. Aínda mais, perdeu o medo que lle daba a lingua castelán e o mesmo que os outros compañeiros de vilas onde o galego se falaba, coma Fisterra, Camariñas, Cangas, Celanova ou Betanzos, esquecida a cultura do noso idioma, formou parte dunha xerazón infroitosa. Os xenios dela, por moi outo que teñan seu nome nas letras casteláns, o fondo galego que amañeza nos seus traballos e obras, non pasa de ser un douradiño mintireiro, de frente aos ouros de lei dun Manoel Antonio, dun Celso Emilio ou dun Otero Pedraio. Pro eisi son as cousas.

Publicado en Contos e Lendas | Etiquetado , | Deja un comentario