p/ Marcelino García Lariño

Que hai xente máis comedoriña unha que outra, é cousa que xa todos o sabemos. Como que hai quen non sabe o que é ter fame, que son eses que din que Imagen1.pngteñen desgana e que con unha insignificancia de sustento que metan na boca xa están enfastiados; como tamén hai outros que devoren o que devoren nunca se fartan de comer.

Un destes, dos que nunca se dan satisfeitos coman o que coman, é o meu amigo e veciño Xaquín de Pandeireta. Home bo onde os haxa, que unha cousa non ter que ver coa outra, deuno Deus do moi bo buzo; a nada que sexa de mastigar lle fai ascos, nin por mal condimentada que estea a comida tampouco lle dá noxo. E nunca, endexamais, manxando, se lle escoitou dicir “non quero máis”.

Eu coñezo moi ben a este home, ¡non o vou coñecer!, se somos do mesmo tempo, só lle levo un ano. E a pesar de que non é da familia dos Comellóns (que son veciños), este larpeiro non está gordo nin é de moita estatura, todo á contra, talvez un chisquiño pequeneiro.

O que si, esto cómpre dicilo, que o meu amigo e conveciño Xaquín é un caso patolóxico digno de estudar pola ciencia. Pois non é normal que esteImagen2.pnghome, por non dicir este alarbio, do que non se pode falar que é de mal fociño porque sería unha mentira e a verdade non ten máis que un camiño, non é igual de lambeteiro en Muros que fóra del. Aquí, na casa, come moito, que no se pode dicir que non come; pero cando anda polo mundo adiante, aínda ben non sae do fogar, multiplicáselle o apetito e elévanselle ó cadrado as gañas de comer. Lémbrome coma se fora hoxe que aló polos anos 1951 e 1952 que estaba cumprindo o servicio militar, cando viña á casa con permiso comía ben, moito si pero como adoitaba facelo, nin máis nin menos. Pero cando se lle terminaba a licenza e volvía para Ferrol, nada máis chegar no Castromil á Abelleira, xa se lle remexía o estómago e as tripas, e xa comezaba a dicir “¡que fame teño!, ¡que fame teño!, ¡que fame teño!” e non paraba de rosmar ata chegar ó destino. E navegando por tódolos mares do mundo, pásalle, exactamente, igual.

Esto non é moi normal que digamos. Aquí ten que haber algo psicolóxico ou neurolóxico ou ecolóxico; porque o que lle pasa a este home é, a todas luces, ilóxico ou antilóxico.

Eu podía contarvos moitas e moi saborosas anécdotas da apetencia deste home. Pero, e para que  teñades unha pequena idea, soamente vos contarei a seguinte:

Xaquín de Pandeireta durante o servicio militar estivo destinado no destructor da Mariña de Guerra nomeado “Jorge Juan”, onde tiña o chope de Temoneiro sinaleiro, cargo que desempeñaba as mil marabillas  co beneplácito de tódolos xefes que o tiñan considerado coma o mellor ou un dos mellores temoneiros sinaleiros de toda armada.

Co gallo dun forte temporal coma un ciclón que os collera na Costa da Morte, mareouse case toda a tripulación. E cando chegou a hora do xantar ninguén quixo probar bocado. ¡Ouh! Mais aí apareceu Xaquín que despois de papar a ración del ben acugulada (un prato de aluminio tan grande, dispensando, coma un ouriñal) pediulle ó oficial de garda se lle autorizaba a comer outro prato máis. Como comida sobrada abonda, ninguén quixera comer, díxolle que si. Ó rematar preguntoulle se lle permitía comer outro. O oficial díxolle coma os que queira. Entón Xaquín, comeu outro, outro, outro, outro e outro namentres o oficial, asustado,  íaos contando. Chegou un intre que o bo de Xaquín, rematada a gabeta, dirixiuse novamente ó oficial para pedirlle se en vez de ir sacando prato a prato lle autorizaba a levar a gabeta para a mesa. O oficial díxolle que si, pero coa condición de que fose sacando prato a prato, para apuntar por curiosidade os que comía,  o que lle contestou o temoneiro sinaleiro de que por el non había inconveniente. E así o fixo. E volveu a papar outra gabeta, grande coma unha barrica desas do viño, toda enteiriña. Non sobrou nada.

O oficial díxolle:  –Está vostede satisfeito, ou aínda quer máis.

–Satisfeito, satisfeito, o que se di satisfeito, meu tenente, farto non lle estou. Pero se vostede me concede outra gabetiña máis…

–De ningunha maneira –berrou o tenente– .¡Vostede vai estoupar!

A contestación do oficial non agradou moito o mellor temoneiro sinaleiro da Armada; pero tampouco o oficial estaba moi satisfeito que digamos, Imagen3.pngporque non se cansou de pasear polo sollado dicindo:

–¡Catorce pratos de callos, meu Deus! ¡Catorce pratos! ¡Se non o vexo non o creo! ¡Miña Virxe Santisimiña do Carme! ¡San Pedriño bendito! ¡Benditas almiñas todas do Purgatorio! ¡Corenta pratos de callos! ¡E está como se nada, nin sequera rebentou! ¡ E ven certo que se non o vexo non o creo!

E levou así con esta cantilena horas e horas. E o noso Xaquín mirando para a perola que non lle deixara comer o tenente e íanselle os ollos nela, laiábase deste xeito: “Que triste é morrer de fame tendo que comer”.

 

Publicado el por themurostimes | Deja un comentario

Polo prezo, despreza a fermosura.

p/ Manuel Mª Pena Silva

 

Vinde render tributo á linda rosa
que en maio debruzou sobre a silveira;Imagen4.png
ningún lugar mellor que unha camposa
para manterse a salvo na roseira.

Mirádea medrar, como se expresa,
como o botón devén bico da póla,
como, á maduración, murcha de présa,
como perde poder, como se inmola.

O efémero do aroma é quen te alcanza,
a forza do recendo é quen te inspira,
a corola sedenta de esperanza,
o mato onde ela esperta, onde ela expira…

A derrota da rosa da frescura,
polo prezo, despreza a fermosura.

 

  (Rioderradeiro)

 

Publicado el por themurostimes | Deja un comentario

p/ Francisco Carantoña Dubert

España vivía en 1810 una situación trágicamente tensa, la guerra de la Independencia, sangrienta e incierta, continuaba sin que se entreviera para ellaImagen2.png un desenlace próximo, y sobre el país entero gravitaba el peso de la incertidumbre, el hambre, la deso­lación y la muerte.

Goya, con sus aguafuertes, abrió el camino a la modernidad plástica, según señaló André Malraux, pero también nos dejó para siempre la imagen viva y tremenda de aquella implacable contienda entre europeos.

No faltaban tampoco en la política las acritudes y las pug­nas sin cuartel. Se estaba traspasando la frontera entre dos eda­des de la Historia, y la crisis de las ideologías, ardiendo en la hoguera de las pasiones exacerbadas, añadía a la complejidad de los problemas la irracionalidad que generan la ambición y el odio.

Jovellanos, cansado y con escasas ilusiones, cumplidos los sesenta y cinco años, en la postrer etapa de su vida, llega a Muros en marzo de 1810, huyendoImagen3.png del nido de intrigas en que Cádiz se había convertido.

Iba hacia Asturias para atender el cuidado de sus bienes y a entregarse, una vez más, al servicio de la comunidad donde había nacido. Adelantado del romanticismo en sus sentimientos literarios, el destino le convirtió también en algo semejante al protagonista de una novela apasionada y terrible, en la cual hasta las fuerzas de la naturaleza se conspirasen para aplastar al héroe. Un temporal estuvo a punto de estrellar el barco en que Jovellanos y sus compañeros navegaban contra los acantilados, en las cercanías de la isla de Ons y, luego, el cabo de Corrubedo, donde la mar resuena con especial clamor, señaló el límite entre la muerte y la esperanza, después del cual la paz de la ensenada muradana ofrecería refugio y sosiego.

Muros era entonces una pequeña villa marinera cuyo case­río bordeaba la playa, sin separación alguna entre la arena y los soportales. La fisonomía del pueblo en aquel entonces nos ha sido conservada en un delicioso óleo, de la serie realizada en el siglo XVIII por orden del rey Carlos III, con los puertos del lito­ral español como tema monográfico. En ese lienzo de Mariano Sánchez aparecen el viejo castillo, construido en el siglo XVI, y las torres de la muralla medieval, y los montes que protegen el fondeadero de los vendavales, todavía no coronados por los molinos de viento que más adelante se alzarían en su cumbre…

El buque en que llegaron Jovellanos y los suyos puede ser el galeón que Mariano Sánchez nos muestraImagen4.png varado al borde de la playa, rodeado de pequeños barquitos que nos recuerdan as lanchas do xeito y las domas.

La villa cicatrizaba las heridas causadas en 1809 por las dos ocupaciones francesas; la primera, en febrero de ese año, destruyó por el fuego ciento ochenta casas, y tanto ella como la posterior dejaron además una oscura secuela de daños físicos y morales en los hombres.

Jovellanos y sus compañeros de arribada forzosa -ya se ha señalado- fueron para la gente muradana náufragos y visitantes ilustres, merecedores a la vez de acogida fraternal y de admira­ción respetuosa. Por ello la villa se vuelca en demostraciones de solidaridad. No puede haber mejor testimonio que el del propio Jovellanos para levantar acta de esa conducta. Así lo cuenta don Gaspar Melchor en la Memoria en defensa de la Junta Central:

«La acogida que mi compañero [el marqués de Camposagrado] y yo hallamos en la villa de Muros no pudo ser más favorable a nuestra triste situación ni más digna de nuestro reconocimiento. El furioso temporal de la noche anterior, dando Imagen5.pnga conocer a sus naturales el riesgo que habí­amos corrido, los hizo mirarnos como a verdaderos náufra­gos, y excitó su humanidad en favor nuestro. Regidores, canónigos, empleados públicos, comerciantes y hasta los últimos del pueblo nos consolaron con su compasión y hon­raron con muestras del mayor aprecio. Pero se distinguieron entre todos la viuda y hijos Sendón, del comercio de esta villa, no solamente franqueando para nuestra habitación la mejor de sus casas, y trasladándose a vivir en otra menos cómoda, sino también prestándonos cuantos oficios y obse­quios caben en la hospitalidad y la cortesanía; bondad que crece, así como nuestra gratitud, al paso que, con nuestra detención, se prolonga su incomodidad.

Después de celebrar una solemne acción de gracias al Altísimo por nuestro salvamento en la colegiata de esta villa, cuyo distinguido cabildo nos acreditó también su generosi­dad, y pasados algunos días, recibimos la agradable noticia de que las tropas de Asturias, conducidas por los generales del país, habían atacado al enemigo y arrojándole hasta el Sella, contándose ya al general Bonet al otro lado de sus fronteras. Llenos, pues, de alegría y confianza, y impacientes de rever nuestros hogares, determinamos reembarcamos en el mismo bergantín, detenido aún en la ría por falta de viento. Habíamonos ya despedido de nuestros favorece­dores; estaba embarcado nuestro equipaje,Imagen6.pngel buque, levada el ancla, navegaba para ponerse en franquía, y íbamos a tomar un bote para pasar a él, cuando vimos que cambiado el viento, viraba otra vez sobre el puerto. Pero había virado también la fortuna, porque a poco tiempo llegó el correo con la triste nueva de que los franceses, atacando a los nuestros sobre Cangas de Onís , los habían rechazado y dispersado, volviendo a apoderarse de Gijón, Avilés y Oviedo, y a ade­lantarse hasta la derecha del Nalón. Con esto nuestras dulces ilusiones se volvieron en humo, y desde entonces conti­nuamos en nuestra primera incierta situación, puestos siem­pre entre la esperanza y el desaliento; situación que nos fuera más llevadera, si nuevas contradicciones y disgustos no hubiesen turbado la paz y el consuelo que hallamos en la agradable compañía de estos horados muradanos».

Fue la política, los enfrentamientos dejados atrás en Cádiz, y el rescoldo de viejas diferencias con el marqués de la Romana, lo que se hizo presente a través de unas humillantes exigencias burocráticas, superadas tras una cadena de incidencias que vale más olvidar ahora.

El pueblo, los muradanos, los regidores del concejo, hon­raban a Jovellanos otorgándole pequeñas preeminencias como muestra de su especial consideración, sin preocuparse por lo que pudiera decidir la Administración lejana.

Llega la Semana Santa y el 15 de abril se invita por el con­cejo: «a los Excelentísimos señores Jovellanos y Camposagrado para que se dignen a honrar al pueblo y al Ayuntamiento llevan­do en la solemne procesión de Jueves Santo las llaves del Sagrario de la Colegiata Imagen1.pngy las del convento de franciscanos de Louro, cuyo derecho pertenecía a la Corporación por razón de patronato, aceptando agradecidos tal distinción».

También fueron designados los regidores encargados de acompañar a los ilustres huéspedes en la procesión de la Soledad del Viernes Santo. Son pequeñas deferencias que corroboran la sinceridad de una disposición de ánimo constante en el afecto y en el respeto.

Quizá no le agradase tanto a Jovellanos, sin embargo, la afición taurina de la villa. Dos regidores, uno de ellos mi ante­pasado don José María Calderón, recibieron en esa época el encargo de organizar dos fiestas de toros al año, una en San Pedro y otra en San Roque. Las fechas se encuentran compren­didas en el periodo durante el cual Jovellanos permaneció en Muros. Como era cortés don Melchor Gaspar, seguro que, sin alzar la voz, apartó los ojos de una diversión que a él le parecía bárbara.

Fue al retorno de un oficio religioso, celebrado en la Colegiata para implorar el triunfo de las armas españolas, cuan­do Jovellanos se vio abordado por el emisario de la Junta de Santiago, que le alteraría el ánimo con una exigencia im­pertinente.

No menguó ese tropiezo, sin embargo, el fervor patriótico de Jovellanos, que al día siguiente dif ge al pueblo una ardorosa proclama para excitar su entusiasmo bélico.

«Amados compañeros -les dice a los muradanos- la Patria nos llama a su defensa y me manda capitanearos en tan glorioso empeño…» .

También escribiría en Muros su Canto guerrero para los asturianos y un poema en el cual se reconoce la huella de su reciente aventura marinera:

«Oh, que amargos penosos  momentos pasa el triste viajero en el mar,

cuando baten su nave los vientos  y en la costa le van a estrellar…»

La gran obra escrita por Jovellanos en Muros es, natural­mente, aquella cuyo recuerdo nos reúne aquí ahora, la Memoria en defensa de la Junta Central de la cual os hablará muy pronto quien mejor la conoce, don José Caso González.

Era Jovellanos atento observador de las obras de arte y de los testimonios históricos; en donde se encontrase, siempre buscaba monumentos y legajos sobre los que centrar su atención. Aquí, en Muros, ocurrió lo mismo, aunque sus trabajos no se han conservado, o por lo menos, no se sabe dónde se hallan. Consisten, según Somoza, en una colección de copias de lápidas e inscripciones muradanas, que en los tiempos en que Somoza publicaba su libro Cosiquines de la mio quintana, es decir, en 1884, estaba en poder de don Antonio Romero Ortiz.

Don Julio Somoza solía manejar para referirse a nuestra villa la inadecuada denominación Muros de Noya; Jovellanos también hace uso de ella, pero no siempre; su biógrafo, Ceán Bermúdez, utiliza alguna vez el término ría de Muros de Noya… ¿De dónde puede venir esa toponimia viciada?. Caso señala que quizá los tres escritores citados, como asturianos que son, inten­ten evitar cualquier confusión con el otro Muros, el Muros del Nalón.

Jovellanos tuvo el propósito de escribir una Historia de Asturias y para ello reunió una extraordinaria colección de viejos documentos, entre los que se encontraba un manuscrito titulado Noticias históricas de los obispos de Oviedo. En él figura, como es natural, la biografía de don Diego de Muros, a quien se definí como uno de los prelados más insignes en elevación de espíritu y grandeza de ánimo de la diócesis ovetense. En esa biografía a don Diego se le da como natural de. Muros de Noya. Quizá de la lec­tura de ese texto se derive el error toponímico de Jovellanos.

Encontró Jovellanos en Muros a un gijonés, don Juan Kelly. De él le habla a lord Holland en una carta fechada en Muros (Muros, a secas, esta vez) el 22 de agosto de 1810.

El texto dice así:

«Sí usted me escribiere o enviare algunos papeles, lo podrá hacer por medio de don Juan Kelly, que hace aquí el oficio de cónsul británico, sin título ni goce y a costa de no pequeños sacrificios. No sé porqué ustedes no le dan título y derechos de tal, para que sean recompensados su celo, su trabajo y sus servicios.»

Años más tarde, Kelly sería nombrado cónsul británico en Gijón, según señala Somoza, que cree que así se hizo eficaz la recomendación de don Gaspar.

 

Publicado el por themurostimes | Deja un comentario

Cantares Gallegos é unha obra poética de Rosalía de Castro publicada no ano 1863.
Foi o marido de Rosalía, Manuel Murguía quen xestionou, sen o permiso da súa muller, a saída do prelo dun poemario que fixa o comezo dunha nova xeira Imagen7.pngpara a poesía galega. Ía ser prologado por Nicomedes Pastor Díaz, mais finou antes de que fose editado.

No limiar, Rosalía confesa a súa idea de desenvolver as cantigas populares galegas emulando o Libro de los cantares de Antonio Trueba, pois o seu quefacer poético está constituído por glosas de cantares ou ditos populares. Así pois, todos poemas, agás dous, son glosas de cantares, procedemento este que tamén aparecerá, inda que con pouca relevancia, en Follas novas. Algunhas glosas están escritas en metros populares («Miña casiña»; «Vivir para ver»; «¡Padrón…!, ¡Padrón!»…) e outras non («Cada cousa no seu tempo»; «Eu por vos»…).

Cando o Romanticismo europeo volveu os ollos cara aos costumes populares e sacou do fondo dos séculos a conciencia dos pobos, Rosalía de Castro sumouse no seu primeiro libro, Cantares galegos (1863), a esa corrente para converter a alborada poética dun pobo no inicio oficial do rexurdimento. Poucas linguas teñen na súa recuperación tras séculos de esquecemento dun texto tan acabado e tan meritorio; sen o triunfo decisivo deste libro sería impensable o triunfo posterior da literatura galega. O conxunto de trinta e sete poemas que contén Cantares galegos é, a primeira vista, a interpretación das costumes socio-culturais galaicas e a exaltación da beleza xeográfica e folclórica que conmovía á autora. Pero, ademais, algunhas composicións afirman con forza o sentido autóctono, completando ao dimensión e a eficacia do título nunha dobre vertente: canto e loa de Galicia, pero tamén, rexeitamento dos prexuízos contrarios á súa terra, comparando as belezas da terra galega con outras rexións favorecidas «fortuna pero non na beleza dous campos.

Todos os críticos consideran que Cantares Gallegos supera os riscos da paráfrase, mantendo o encanto da copla glosada sen se converter nun texto inexpresivo.
A finalidade de Cantares Gallegos fica ben clara no prólogo do libro:

“Ben din que todo neste mundo está compensado, e vén así a sofrir España
dunha nación veciña que sempre a ofendeu, a misma inxusticia que ela, inda máis culpabre, comete cunha provincia homillada de quen nunca se acorda, como non sea pra homillala inda máis. Moito sinto as inxusticias con que nos favorecen os franceses, pro neste momento casi lles estou agradecida, pois que me proporcionan un medio de facerllemáis palpabre a España a inxustica que ela á súa vez conosco comete.

Foi éste o móvil principal que me impeleu a pubricar este libro que, máis que nadie, conoso que necesita a indulxencia de todos. Sin gramática nin regras de ningunha clas, o lector topará moitas veces faltas de ortografía, xiros que disoarán ós oídos dun purista; pro ó menos, e pra disculpar en algo estes defectos, puxen o maiorcoidado en reprodusir o verdadeiro esprito do noso pobo, e penso que o conseguín en algo…”  (Do Prólogo a Cantares Gallegos, 1863).

Non está confirmada a data exacta da publicación de Cantares Gallegos, pero tómase como tal a data expresada por Rosalía na dedicatoria do poemario a Fernán Caballero, asinada o 17 de maio de 1863.

A Real Academia Galega aprobou en 1963 convocar o Día das Letras Galegas o 17 de maio de cada ano, celebrándose ese mesmo ano en honra de Rosalía.

BIOGRAFÍA DA AUTORA

Rosalía de Castro é a figura máis importante do Primeiro Renacemento galego. Naceu en Santiago de Compostela, en 1837, como froito das relacións entre unha fidalga e un sacerdote. Desde ben nena pasou a vivir coa súa nai, primeiroImagen8.png na zona de Padrón e, a partir de 1850, en Santiago de Compostela. Nesta cidade Rosalía será testemuña da terríbel fame e do andazo de cólera de 1853- 54 e vivirá o fervor revolucionario deses anos. É probábel que iniciase a súa formación na Sociedade Económica de Amigos del País, mentres asistía con regularidade ao Liceo de la Juventud, lugar de encontro dos intelectuais comprometidos co movemento provincialista. As correntes ideolóxicas que imperaban no grupo, e que permanecerán sempre na obra de Rosalía, eran o socialismo utópico e o republicanismo democrático.
Posiblemente non fose casual que a marcha de Rosalía a Madrid, en 1856, coincidise coas represalias contra os participantes no Banquete de Conxo, organizado polo grupo do que ela formaba parte, aínda que o máis probábel é que se desprazase á Corte coa intención de se dedicar profesionalmente á escrita. Alí casou con Manuel Murguía en 1858 e publicou as súas primeiras obras: o poemario La Flor (1857) e mais a novela La hija del mar (1859). Nesta última aparece xa a Rosalía feminista, a escritora que, dentro dos estreitos límites que lle impón a época, fai unha alegación en defensa dos dereitos da muller

Publicado el por themurostimes | 1 comentario

O prestixioso escritor, xornalista e crítico de arte D. Francisco Carantoña Dubert naceu na vila de Muros o 4 de abril de 1926. Viviu en Xixón (Asturias) desde que, en 1954, asumiu a dirección do diario Imagen2.pngO Comercio ata o seu falecemento, o 8 de decembro de 1997.

A Galicia e á súa natal vila de Muros, dedicoulles, ademais de numerosas referencias nos artigos publicados no Comercio, as crónicas dos seus libros de viaxes Memorias do peregrino Till e Viaxe a terras de Finisterre, no ano do cometa Kohoutek, o segundo con debuxos de Orlando Pelayo, e a súa última obra, A estancia de Jovellanos en Muros de Galicia.

Foi membro numerario do Real Instituto de Estudos Asturianos (Ridea), no que ingresou en 1982 co discurso “As mascaradas de Evaristo Vale”. En 1995 participou na creación do Foro Jovellanos do Principado de Asturias, do que sería primeiro vicepresidente e presidente tras o falecemento, nese mesmo ano, de José Caso González. En novembro de 1987 a Fundación Dolores Medio concedeulle a Medalla do Gran Premio das Letras Asturianas, en maio de 1992 foi nomeado fillo adoptivo de Xixón e en 1993 concedéuselle a medalla de prata do Principado de Asturias.

O último libro publicado por Francisco Carantoña foi “A estancia de Jovellanos en Muros de Galicia”, que foi presentado en Xixón o día 27 de novembro de 1997.  A figura de Gaspar MelchorImagen3.png de Jovellanos (Xixón, 5 xaneiro 1744 / Porto de Veiga, Navia, 28  novembro 1811) é, xunto con Frei Benito J. Feijoo, o escritor e ilustrado máis recoñecido do Século das Luces español. Como escritor foi poeta, dramaturgo, crítico de arte e de literatura; analista de problemas xurídicos, políticos, económicos, históricos; pedagogo e teórico da educación; promotor de temas asturianos e gran coñecedor da historia, a xurisprudencia, e a cultura española.  Nomeado ministro do Interior polo goberno napoleónico de José I, cargo que rexeitou, despois de xeárselle o sangue, e nomeado deputado por Asturias na Xunta Central, pasou os tres últimos anos da súa vida entregado ao labor de loitar pola independencia española e de dotar á nación dunha Constitución, que respectando a boa esencia das leis históricas convertésese no novo marco dunha soberanía monárquica que había de desempeñar a súa función baixo a orde máis xeral da «supremacía» popular.  Foi moito máis alá aínda. Home liberal, aberto e progresista enfrontouse chegado o momento con aqueles compañeiros da mesma ideoloxía que creron podela servir converténdose en colaboradores, ou afrancesados, durante a guerra.

 

Publicado el por themurostimes | Deja un comentario