p/ Marcelino García Lariño

O Ballena xa dende rapaz foi un trasno, un enredante, un rillote e un atravesado, pero moi xangal e falangueiro. E agora de mozo, aínda é máis revoltoso e tunante coa agravante de que tamén lle gusta molla-la palleta, pero sen deixar de ser moi simpático e moi gracioso como foi decote.

Unha noite de verán, no peirao do porto, uns señoritos entre os que se atopaba o señor xuíz, argallaron unha sardiñada. O Ballena, aínda que non formaba Imagen254.pngparte desa panda de xente elegante, como é un bulebule,  e ó mesmo tempo moi agradable, sen ninguén o chamar asistiu a ela.

Como O Ballena ten moita cara e é moi larpeiriño e aínda un pouquiño máis bebedoriño (igual que unha balea de verdade), colleu un anaco de boroa e facéndolle unha reverencia ó señor xuíz, díxolle sinalando para as sardiñas que se estaban asando riba das ascuas:

–Coa venia, Señoría.

–Colla, colla– díxolle moi amable a súa señoría acenándolle para as sardiñas.

Pero O Ballena, ben porque tiña apetito ou ben porque tiña gañas de armala, namentres que os outros, entre eles o xuíz comía unha sardiña, el engulía catro; e viño xa non digamos. O que si, con toda educación do mundo, cada vez que collía outra sardiña, facíalle ó xuíz a reverencia que máis ben semellaba unha xenuflexión, sen esquecer o obrigado:

–Coa venia, Señoría.

A verdade é que o señor xuíz, só lle concedera a venia unha vez, a primeira, nas outras nin sequera lle falou; e a cada venia poñíalle peor cara. Máis vendo a Súa Señoría que as sardiñas ían a menos e o viño tamén, e que O Ballena era como unha máquina comendo e bebendo, cando por enésima vez O Ballena lle dixo:

–Coa venia, Señoría–. Este contestoulle moi cabreado:

–Sabe que xa me está amolando vostede con tanta “coa venia, señoría”–. E o atravesado de O Ballena contestoulle ó xuíz cunha reverencia máis prolongada e coas mesmas palabras de sempre pero ó revés, dicindo:

–Señoría, coa venia.Imagen134.png

Fora de si o xuíz, que tamén era como Deus o dou, feito un ferabás ordenou::

–Métanme a este no cárcere.

E, no intre, os esbirros da Súa Señoría levaron O Ballena para a falcona.

Por mor deste feito houbo moita polémica na vila. Uns dicían que a actitude do señor xuíz non fora a mais razoable; outros afirmaban que fora unha chulería, e outros aseveraban que se trataba dun flagrante abuso de autoridade. Moi poucos, escasos, foron os que estaban ó lado do xuíz.

Ós  poucos días de ceibaren a O Ballena, este desapareceu da Vila.

O Ballena fora para os Estados Unidos de Norteamérica, onde proseguiu sendo o mesmo Ballena que era aquí. É dicir, que o cambio de nación e de continente non fixo mela na graza e na simpatía deste mozo. Aló en Nova York facía as mesmas ou aínda máis travesuras que acó, e tamén botaba os correspondentes groliños.

Un día, O Ballena, con dous vasiños de máis, entrou nun restaurante levando atado cunha cadeíña un coelliño branco ataviado cunha paxarela vermella no pescozo. Non sei porqué, no establecemento non consentiron a entrada do coelliño. Tal vez non o permitirá a Sociedade Protectora de Animais, ou algún outra lei.

Mais O Ballena, home de moitos recursos, levou o coelliño a un aparcadoiro de coches que había mesmo de fronte, sacou  o billete (tick) e coma se dun automóbil se tratara amarrou o coelliño e deixouno aparcado.

Ó saír dese sitio reservado entraba un coche que pretendía pórse no reservado onde estaba amarrado o coelliño. E O Ballena berroulle:

–Busque outro sitio que este xa está ocupado.

–Eu aquí no vexo coche ningún– contestoulle o ianqui.

–Coche non verá; pero aquel coello é o que está ocupando a praza.

–Este aparcadoiro é para vehículos.

–Este aparcadoiro é para quen o paga. Velaquí ten a tarxeta. E non me foda moito, non vaia ser que haxa máis que palabras.

E armouse unha escandaleira de mil pares de demos. Un berraba, o outro berraba más, a xente xuntouse, uns dábanlle razón o do coche, outros dábanlla ó do coello, os máis ríanse coma se estiveran nos títeres, en fin, que tivo que acudir a policía porque a liorta xa estaba chegando a maiores.

Os axentes levaron a ámbolos dous a comisaría, e de alí o asunto pasárono á Corte.

A Corte, nos Estados Unidos, é o que aquí nos chamamos Xulgado. Alí por ser un país moi demócrata e moi liberal chámanlle as cousas polo seu nome; non andan con tapulladas. Acó a corte é o lugar onde se gardan os animais e tamén se fai a cañeira, é dicir, a esterqueira que tamén vén ser a cloaca ou latrina que acumula toda bazofia, carroña, miseria e porcallada; nunha palabra: a merda (dispensando).

Non sei como quedaría a querela na Corte; pero coido que non lle debeu ser moi favorable para O Ballena, porque un día que se atopaba en Muros, viñera de vacacións, estiven falando con el de moitas cousas, e entre elas tamén das inxustizas, atropelos, ilegalidades, arbitrariedades, corrupcións…, e O Ballena, moi sisudo e asentado, non parecía el, díxome:

–Mira Marcelino, inxustizas hainas en tódalas partes do mundo.

Aquel día, O Ballena, deume unha grande lección.

 

Publicado el por themurostimes | Deja un comentario

p/ Elixio VieitesImagen1.png

Tipo de ben: Hórreo,
Concello: Muros
Parroquia: Abelleira (Santo Estevo)
Lugar: A Rateira
Cronoloxía: Descoñecida,
Descrición:

Hórreo feito de pedra e elevado sobre seis pés, que foron desbastados de forma troncocónica. Os pés non son iguais nas súas dimensións e dan ao hórreo o aspecto de ser un dos máis antigos da aldea. Estes serven de apoio aos linteis que sosteñen a cámara, feita a base de perpiaños que deixan unha pequena abertura en horizontal, para a súa aireación, e van engarzados coas peza dos penais. Cuberta a dúas augas con tella do país. No cume das sobrepenas do remate dos penais leva unha cruz de pedra e un pináculo piramidal con base cilíndrica.
Propiedade: Privada
Uso actual: Agrícola
Código no Catálogo da Xunta:
Categoría do Ben: Catalogado (Catálogo da Xunta e dos PXOM)
Referencias bibliográficas:

Afeccións

Ten camiño de acceso?: Si
Está cuberto de maleza: Non
Está afectado por algunha obra: Non
Estado de conservación: Bo
Atópase en perigo nestes momentos?:

Onde está localizado: Latitude: 42.8105516859
Lonxitude: -9.01641726494
Empregamos o sistema de coordenadas WGS84

 

Publicado el por themurostimes | Deja un comentario

Segunda parte do artigo publicado no blog  https://horaahora.wordpress.com, no que explica con detalle distintos tipos de embarcacións a través de diferentes épocas.

Lancha cañonera es un buque de guerra de pequeño tamaño, con uno o más cañones. El término Imagen2.pnges algo amplio, y la connotación generalmente ha cambiado con el curso de los años. En la época de la vela, un cañonero o  era un pequeño buque generalmente de cubierta corrida que llevaba un solo cañón. Un cañonero podría llevar uno o dos mástiles o ser accionados únicamente a remo. Algunos tipos de cañoneros llevaron dos cañones, o bien montaron un número de cañones giratorios en los pasamanos. Las ventajas sobre este tipo de cañonero eran que el de un solo cañón, éste podía ser más pesado (por ejemplo, un 32 libras) y que el barco podía maniobrar en aguas poco profundas, donde resultaba difícil la navegación para naves más grandes.

Lugre es una embarcación de formas finas a popa y llenas a proa. En ocasiones su casco es a tingladillo, con bastante calado a popa, con dos o tres palos conImagen3.png ligera caída hacia proa y con velas tarquinas o al tercio. Por encima de ellas solían llevar gavias volantes, completando su aparejo dos o tres foques. Típica embarcación del Canal de la Mancha y del Mar del Norte.

Un Místico es una embarcación de dos o tres palos y de aparejo Imagen4.pngparecido al latino.Se diferencia en que sus palos mayor y trinquete se inclinan más bien hacia popa, el segundo es más largo y grueso que el primero, en que sus entenas que son de ligadas, tienen el car más corto y van colocadas más verticales y en que en lugar de batallol  usa bauprés de firme con botalón de foque. Su mesana es igual a la de los jabeques y faluchos. Es aparejo propio del Mediterráneo , especialmente de la costa de en donde ha habido místicos de travesía.

La palabra Nao (del latín navis, ‘barco’, a través del catalán nau) ha tenido en el castellano de siglos pasados, sobre todo los siglos XIV, XV, XVI y XVII,Imagen5.png la acepción genérica de nave o barco, especialmente aquellas embarcaciones dotadas de cubierta y velas pero no dotadas de remos. En los siglos XIV, XV y primera mitad del XVI, la palabra se refirió también a un tipo más concreto de buque que se distinguía por tener un elevado francobordo, tres mástiles dotados de velas cuadras y castillos en proa y popa. Del mismo modo que en el siglo XV naos y carracas ya habían reemplazado a las cocas medievales, en la segunda mitad del siglo XVI, galeones, urcas, pinazas y filibotes ya habían reemplazado a naos y carracas.

El Navío de línea fue un tipo de buque de guerra de tres palos con aparejo de velas cuadras Imagen6.pngy de dos a tres cubiertas artilladas. Se le llamó así porque fue el tipo de buque utilizado en una nueva formación de combate de las escuadras navales, formación utilizada entre los siglos XVII y XIX y en la que los navíos se alineaban los unos detrás de los otros para formar un muro de artillería que pudiera disparar simultáneamente densas salvas contra la flota enemiga.

Un Patache es un tipo de embarcación de vela con dos palos, muy ligera y de poco calado, una especie de mezcla entre un bergantín y una goleta, que Imagen7.pngen sus inicios fue un barco de guerra, estando destinado a la vigilancia e inspección de las costas y puertos normalmente supeditada a otra embarcación de más importancia o tamaño, y también para viajes transpacíficos, aunque posteriormente se utilizó para fines civiles o de aprovisionamiento y que solía ser de unas 30 toneladas.

Un pailebot o pailebote es un tipo de embarcación de vela que ha tenido diversos usos: mercante,Imagen8.png pesca o yate de recreo. Su aparejo es una variante del de las goletas, pues también consta de dos o más palos sin cruzar aparejados con velas cangrejas o bermudianas en todos sus mástiles, pero, así como la goleta tiene todos sus mástiles de igual o muy similar longitud, el pailebote tiene el mástil de proa, llamado trinquete, ostensiblemente más corto. Su diseño le permite alcanzar un máximo de velocidad. Su nombre proviene del inglés pilot’s boat, porque por su velocidad y maniobrabilidad fue utilizado por los prácticos de los puertos ingleses durante la segunda mitad del siglo XIX.

Se llama paquebote a una embarcación semejante al bergantín con la diferencia de no ser tan fina y de llevar vela mayor redonda como las fragatas Imagen9.pngy mesana en lugar de cangreja envergada en el esnón del husillo. Solía servir el paquebote para llevar la correspondencia pública y generalmente pasajeros también de puerto a puerto. Posteriormente, los paquebotes se convirtieron en barcos de vapor y a los más importantes se les llamó transatlánticos.

La pinaza era un tipo de embarcación construidaImagen10.png totalmente en madera de pino. Una de las menciones más antiguas es la que aparece en la ley 7ª del título XXII de las Partidas de Alfonso X el Sabio, donde dice: balener, leno, pinaça, caravela e otros barcos. Por entonces la pinaza era una embarcación pequeña movida a remo y vela y capaz de desarrollar una velocidad considerable, que se empleaba para la pesca, tráfico de cabotaje y vigilancia de puertos y costas. Desde el siglo XVI al XVIII fue, sin embargo, una nao de una sola cubierta, popa cuadra y muy poco porte , que arbolaba tres palos: el trinquete con una vela cuadra, el mayor con dos y el de mesana con una vela latina.

Se llama pingue a una embarcación latina muy usada en el Mediterráneo. Su aparejo es parecido al jabeque del que se diferencia en ser más alterosa, másImagen11.png llena de proa y de mayor calado, en no gastar aletas y tener muy estrecha la popa. Usa de vela y remo y tiene al extremo de popa un palito de mesaría, además de los dos principales en que van las entenas.

Se llama polacra a una embarcación de cruz. La polacra tieneImagen12.png el casco semejante al jabeque con dos palos tiples, sin cofas ni crucetas y con el mismo velamen que los bergantines aunque con la ventaja sobre éstos de que arriando las velas superiores quedan al socaire de las inferiores y se aferran con facilidad. En el Mediterráneo, se llama también pollacra.

Un queche es un velero con dos mástiles: uno principal y uno menor o de mesana, ubicado detrás del principal pero delante del timón. El aparejo estáImagen13.png dispuesto paralelo a la quilla en lugar de perpendicular a ella, arbolado con velas triangulares. El mástil principal puede tener adosados de uno a tres foques que se utilizan para navegar contra el viento. En algunos queches grandes y antiguos, el mástil principal puede llevar velas cuadradas adicionales. La vela más baja del palo mayor se denomina vela mayor, y la que va en el palo de mesana se llama vela de mesana. Pueden existir aparejos paralelos de diferente tipo, en cualquier combinación. El queche es popular entre los cruceros de larga distancia usando una vela adicional para lograr un mejor equilibrio, y una vela mayor pequeña más fácilmente manejable de la misma superficie. Esto permite un mejor movimiento del foque de mesana, permitiendo mayor maniobrabilidad sin el uso intensivo del timón. El queche es muy popular en aguas del norte de Europa, donde el aumento repentino de la fuerza del viento requiere a veces un rápido rizo: la vela mayor puede bajarse rápidamente, disminuyendo el velamen y manteniendo un esquema equilibrado con la vela de mesana y el foque.

La sumaca parecida al bergantín goleta, lleva dos palos, el de proa aparejado de polacra, y el de popa (el mayor) de goleta solamente con cangreja (sin gavia).Imagen14.png Muy usada para cabotaje en el Río de la Plata y las costas del Brasil sirvió también para travesías oceánicas tanto como mercantes como buques de guerra.

La urca fue un tipo de embarcación, similar a una fragata, de gran anchura en su centro, de unos 40 m de largo, que podía ser de carga para el transporte deImagen15.png mercancías o de guerra y que fue utlizada hasta el siglo XVIII.

Un yate (del inglés yacht) es todo buque o embarcaciónImagen16.png de recreo.Se define embarcación de recreo como toda aquella de cualquier tipo, con independencia de su medio de propulsión, cuyo casco tenga una eslora comprendida entre 2,5 y hasta 24 metros, medida según los criterios fijados en las normas armonizadas aplicables y proyectada para fines deportivos o de ocio, con o sin ánimo de lucro, y las embarcaciones diseñadas con fines de entrenamiento para la navegación de recreo.

Una zabra era un barco de unas 200 tm, propulsado por velas, ideado para llevar mercancías por los océanos, como el Atlántico, bien armado para defenderse de piratas o corsarios. Las zabras realizaban la travesía entre América y

Imagen17.png

España en 30 días o menos y podían transportar en sus bodegas unas 100 tm de carga. Estas dos características, rapidez y capacidad de carga, además de su armamento, los convertía en sustitutos ideales de las Flotas de Indias cuando no podían efectuar la travesía anual por falta de tiempo, peligro de ataques enemigos. o alguna otra causa.

 

Publicado el por themurostimes | Deja un comentario

p/ Manuel Lago Alvarez.

A primeira Banda de Música da que se ten constancia en Muros, foi creada a instancias do Concello, a mediados do ano 1909.

Imagen2.png

O seu primeiro e único director foi D. Valentín Alonso Arias, persoa nada en Pontevedra, pero que dende facía anos exercía como mestre da escola pía de Muros. A súa iniciativa pronto foi asumida pola corporación Municipal de Muros, que naquel entonces estaba presidida polo alcalde Don José Agra Lago. O Concello subvencionou a iniciativa do mestre, dotando a Banda dos instrumentos necesarios.

A Banda comezou a súa andadura con moita ilusión i esforzo. O seu director, Don Valentín, era o único que sabía de música. O resto dos compoñentes aprenderon de memoria as pezas. A mais famosa e popular foi o pasodobre, que na súa letra dicía: <Por favor, por favor, dame un beso y verás>, e que fora popularizada por Franz Lehar na súa opereta de 1909 <El Conde de Luxemburgo>.

Con moito esforzo aprenderon de memoria catro ou cinco pezas, que ían tocando a cantos sitios saían. A forza de ensaio tempo, chegaron a ter once pezas no seu repertorio. Atrevéronse a levaron a súa música ata Corcubión, Finisterre, Santa Comba, Serra de Outes e Santiago, ademais de participar en canta festa profana ou relixiosa se celebraba dentro do termino municipal de Muros. Tamén participaron nun certamen en Pontevedra, obtendo un premio.

Aquela banda, que comezou con uns cantos aficionados, chegou a ter unha plantilla de trinta. Pese a tódolos esforzos do seu director, a banda rematou as súas actividades no ano 1915.

A súa primeira actuación foi con motivo da festa de Santa Cecilia (patroa dos músicos), e resultou ser un éxito total, como así relatan as crónicas daquel tempo.

Así contaba o diario local “La Liga de Amigos, no seu número nº 46 de 15 de decembro de 1909,  a crónica da primeira actuación da Banda:

BANDA DE MÚSICA

UNA FIESTA A SU PATRONA

Por primera vez en Muros, se celebró con grandísimo entusiasmo en esta villa, una solemnísima función religiosa a la gloriosa mártir Santa Cecilia, erigida en Patrona Universal por los que cultivan la más hermosa y atractiva de las bellas artes; la música, que como dijo un gran literato con muy buen acierto «acompaña al hombre desde la cuna hasta el sepulcro».

El entusiasmo colosal y el interés grandísimo que todo el pueblo Muradano siente hacia la naciente y ya brillante. colectividad musical, que con gran tacto dirige el inteligente y simpático Director, nuestro buen amigo, D. Valentín AlonsoImagen3.png Arias, y el grandísimo celo e interés de este ilustrado maestro por imprimir a sus discípulos un gran adelanto en sus trabajos, fueron motivos más que suficientes para que nuestro espacioso templo se llenase por completo de fieles, el domingo 21 del actual, día en que con gran pompa y majestuosa solemnidad se celebró tan agradable fiesta.

En un hermoso altar portátil, se colocó la imagen de la gloriosa santa, adornada con multitud de flores y atributos musicales formando un conjunto muy agradable y bello. Igual gusto imperaba en el altar mayor, en el que se puso a la adoración de los fieles su Divina Majestad, durante el augusto sacrificio de la Misa.

Una nutrida orquesta, en la que figuraban afinados coros de mujeres, dirigidos por nuestro – querido amigo Sr. Alonso Arias, cantó con gran maestría una misa de canto gregoriano.

En el momento de alzar y al recoger su D. M. rompió la música muradana, marcha Real, con grandísima afinación y gusto, demostrando con ello los rápidos progresos que el inteligente Director supo conseguir para sus jóvenes alumnos en el corto espacio de poco más de dos meses.

Además de esta función eminentemente religiosa, hubo el mismo día 21, y la víspera 20, su correspondiente parte profana, iluminándose durante la velada el edificio municipal y quemándose mucho, variado, y muy bonito fuego de artificio en la espaciosa plaza de la Constitución que abarrotada de público selecto, tributó numerosas ovaciones a la brillante banda, aplaudiendo ruidosamente todas las piezas que tocó durante el concierto.

Fiesta tan agradable y simpática, dejará seguramente en Muros, gratos recuerdos, y de ello no podemos por menos de alegrarnos muy de veras, uniendo nuestra felicitación sincera a las innumerables que recibieron ya los jóvenes músicos y su distinguido e ilustrado Director.

 

Publicado el por themurostimes | Deja un comentario

p/ Manuel Lago Álvarez. (marzo de 2018)

A imaxe da Virxe dos Dolores de Muros foi tallada no ano 1925 polo artista compostelán Don José Otero Gorrita, no seu obradoiro da Rúa das Ánimas, por encargo do muradán Don RamónImagen1.png de Artaza Malvarez, quen fixo doazón dela á parroquia de San Pedro de Muros.

Folga dicir que en infinidade de igrexas hai imaxes da Virxe Dolorosa vestida de loito.  Estas vestiduras fúnebres  pertencen a iconografía popular. O negro é a representación do dolor, é o igual que outras moitas, a Dolorosa de Muros viste de loito.  Esta iconografía tivo o comezo na Vila de Madrid, no ano 1565, cando dona María de la Cueva, condesa viúva de Ureña, doou un dos seus traxes de loito para vestir unha imaxe da Virxe da Soidade, que labrara o escultor Gaspar Becerra.  Grande foi o impacto desta nova iconografía e pronto se estendeu ás Dolorosas de toda España. O traxe era o que usaban as viúvas castellanas do século XVI.

O artista compostelán labrou a faciana da  Dolorosa Muradana con tez enxuta, triste e lixeiramente inclinada á dereita. Ollos grandes e escuros dos que saen unhas bágoas cristalinas,  beizos delgados e boca pechada con un lixeiro rictus, ofrecen unha expresión de dor contido. Mans con dedos largos, sen marcar, e lixeiramente articulados;  no peito, un corazón en prata atravesado por sete espadas, (catro á esquerda e tres á dereita). Son as espadasImagen1.png que anunciara a profecía do vello Simeón cando María presentou a Xesús no Templo. (No corazón antigo as espadas están: tres a esquerda e catro dereita).

O corazón de prata que luce actualmente, foi doazón, en abril de 2006, do taller de orfebrería do muradano residente en Madrid, Don Manuel Formoso Atienza –Manolín- (sobriño da muradana Dona Manuela Formoso Porrúa), quen fundiu un lote de prata que doou Dona Dolores París García, muradana profundamente devota da Virxe dos Dores, que xunto coa súa irmá Dona Rogelia París foron durante moitos anos “camareiras” da Virxe. Das mans de Manolín, con gran mestría e en expresión de amor, saíu un corazón brillante, tal si fora un espello, e no que se refrexan persoas e edificios cando a imaxe sae en procesión polas rúas de Muros. Da parte superior do corazón saen seis chamas en prata, esmaltadas no seu interior en cor roxo.

Durante todo o ano, a imaxe da Dolorosa venerase no seu altar da Parroquial de Muros. Aínda que o día propio da festa dos Dolores é cada 15 de setembro, en Muros celebrase o venres anterior ao Venres Santo. Novena, misa solemne e procesión, fan da festividade anuncio da Semana Santa.

Na procesión dese día, a imaxe luce un gran manto negro de terciopelo, engalanado con bordaduras en fío de  ouro. Na cabeza, baixo o manto, unha touca branca da que sobresaen cubrindo lixeiramente a fronte e ombros unhas finas puntillas de adusta feitura.  O corazón en prata está visible e os dedos das mans lévaos entrelazados sen pano de man.  Este manto, estreado o día 18 de marzo de 2010, foi doado pola Deputación de A Coruña, a instancias da entón Presidenta da súa Comisión de Cultura, a muradada Dona Caridad González Cerviño.

O día de Venres Santo, no acto do “Encontro”, a imaxe da Dolorosa luce un manto negro corto con sinxelos  arabescos bordados en prata escura; o corazón de prata visible sobre unha pecheira de cor branco.  Na cabeza, baixo o manto, unha touca negra da que sobresaen finas puntillas.  As mans lévaas separadas.  A esquerdaImagen3 lixeiramente máis alta que a dereita que sostén un fino pano de man branco entre os dedos polgar e índice.

No Venres Santo, na procesión do Santo Enterro,  o loito e rigoroso. A imaxe loce  manto  negro e curto con bordados en negro e pedrería de acibeche; peito cuberto con peto de terciopelo negro e non leva o corazón de prata.  As mans elevadas sobre o peito, en postura de clamar ao ceo, e colgando do cuello, unha longa cadea de ouro da que pende a chave do sepulcro.  Este manto fora doado por Dona África Veiga, esposa do que fora Axudante Militar de Marina de Muros, Don Emilio Aldir, e que vivían na calle ancha no segundo piso da casa onde estaban abicadas as oficinas de telégrafos. (a casa dos Carantoña).

En varias casas particulares de Muros hai imaxes da Dolorosa. De pequeno porte pero conservando a iconografía que a caracteriza, son obxecto de coidado e veneración. Na miña casa teño unha imaxe, que fora regalada a miña nai América Álvarez, por Dona África Veiga.  No fondo da peana, en pintura negra e caligrafía rexia, ten escrito o seguinte texto: “la pintó Jacobo Paes. Tuy 1846”.

 

Publicado el por themurostimes | Deja un comentario