El Castillo y las Baterias de Muros

Artículo publicado no ano 1953 por Don Ramón de Artaza Blázquez, Cronista Oficial de Muros, no Boletín da Real Academia Galega.

El grabado que aquí se presenta, es el del antiguo castillo oficial de la Villa, con sus torreones y aspilleras, tal y corno se conservaba en el último tercioImagen6 del siglo XVIII, construido sobre pe­ñascos y rodeado de mar, menos por su unión a la tierra, que co­rrespondía a la entrada del mismo y que hoy se conserva como entrada para la Cárcel pública. De todo esto sólo queda una pe­queña parte, debido a la construcción de la Lonja Municipal que derribó el frente Norte que aparece en la foto.

Dicho castillo contaba con doce cañones montados y dos almacenes abovedados, para pólvora y balas, según así lo manifiesta un documento oficial municipal.

Riobóo y Seixas dice: <<…hacia la playa o concha, tiene un buen castillo (1749) guarnecido de 14 cañones y son de bronce y uno cruza toda la playa, de 4 a 18 libras de calibre, a cargo de un sargento maior que provehe el Rei…>>>.

El P. Sarmiento dice: <<… contaba el castillo con 16 `piezas>>. Paadín, al enumerar las fortificaciones de Galicia, cita la de Muros en el año 1849. Cornide escribe: <<…defiende su entrada (el puerto) un antiguo castillo o batería, aunque de poca consideración y en mal estado (1785)>>. No estaría en tan mal estado cuando el 1 de agosto de 1777 saludó con una salva de siete cañonazos, la entrada en la Villa del Arzobispo compostelano Sr. Bocanegra, Señor de ella.Miñato señala(1827): <<un castillo muy bueno, con su cuartel para la guarnición, que se halla abandonado. Este castillo fue tomado por los ingleses el 22 de julio deImagen7 1805, muriendo en la refriega el comandante y quedando desde esta fecha una serie de lisiados en la Villa, al arrojarse sus defensores, desde los muros, para huir del ataque. La causa del desastre se atribuye al poco caso que los jefes hicieron de los avisos que,, acerca de las intenciones del enemigo, se le hicieron, además de la falta de auxilio que tuvieron los sitiados. Las fuerzas atacantes pertenecían a la escuadra del almirante Calder que, después del combate llamado de Finisterre, entre la escuadra franco-española y la inglesa, destacó unos buques que bombardearon a Muros, dejando señales en muchos edificios que aún pueden verse, y tomaron el castillo. Como recuerdo de este hecho, una casa de la Calle de la Marina de la Villa, conserva colgada de su fachada una bala de hierro de unos 20 k., con la siguiente inscripción: <<Regalo inglés. Julio 22 de 1805>>, hecho que se confirma plenamente con el acta municipal que dice así: <<En la Villa de Muros y Casa de su Ayuntamiento a 19 de Enero de 1806. Yo escribano requerido por parte D. Juan Antonio de Artaza Olaquibel, habiendo noticiado este Real Despacho a su merced el Juez de esta Villa D. Juan Antonio Sánchez Porrúa, teniéndolo en mi presencia, se lo hice saber y notifiqué, para que bajo la multa de doscientos ducados de irremisible exacción, haga guardar y cumplir el Real Despacho ejecutorio, librado por or queden del Rey Carlos IV, a favor de D. Juan A. de Artaza poniéndole en posesión de su vizcainia y nobleza, guardándole las preeminencias y prerrogativas que le corresponden como tal noble…>> etc. Agregando luego: <Obedece como debe, el Real Despacho que se le hace saber, y mediante a que con motivo de haber entrado en esta ría una fragata inglesa haciendo varios insultos (cañoneando) fue preciso quitar de este Ayuntamiento el archivo de papeles y privilegios y libros correspondientes a el para fuera de la Villa, a distancia de cerca de una legua, luego que se recoja se colocará el referido Señor en los libros que corresponden a su estado de nobleza…>>, etc. Queda, pues confirmado el hecho aludido.Dicha fortaleza fue luego convertida en la Cárcel del partido. Hoy, después de sufrir una completa transformación, en su parte más esencial, al ser casi destruido para levantar la Lonja Municipal, quedó el resto destinado a cárcel, perdiendo por esta causa su típico valor histórico, desapareciendo su aspecto de fortaleza. Parece ser que su construcción fue debida a los muradanos y luego cedida al Estado. Tuvo siempre tropa de línea con un oficial al frente, que en 1646, lo era D. Antonio García, sargento mayor de la plaza y a principios del siglo XVII D. Blas Cidrás y San Martín, teniente de caballería. Tenía también un guarda-almacén que, en años anteriores al 1778, era D. Antonio Paadín, cirujano.

En el año 1742 estaba alojado en la Villa un piquete del Regimiento de Lisboa, destinado, por orden del capitán General, en número que llegó a cincuenta soldados el mismo año.

En 1744 vino, por orden del mismo Capitán General de Galicia, a establecerse en el pueblo para su defensa, una compañía de Granaderos del citado Regimiento, cuy capitán era D. Francisco del Valle. En 1825 constaba la guarnición, de un destacamento del provincial de Compostela, compuesto de un oficial y 39 soldados.

El 22 de mayo de 1744 remitió el conde de Itre, Capitán General y gobernador de Galicia, de los reales almacenes de artillería de la Coruña, a la Villa y puerto de Muros, para su entrega al Alcalde, los pertrechos de guerra siguientes: diezImagen8 cureñas de Marina de mediano servicio, tres de calibre dieciocho, tres de cuatro, una de seis, otra de tres, otra de dos y otra de uno, once cucharas de cobre con sus astas de calibres varios, diez lanadas, más un atacador y lanada de un asta de calibre de dos, doscientas treinta y tres balas de fierro de diferentes calibres, un rascador, dos sacatrapos, cincuenta libras de cuerda, doce quintales de pólvora. Todo ello lo conduce Alberto de Lojo en su pinaza llamada San José y Ánimas… firma Antonio Balenoso, Controlador provincial a la Artillería de Galicia.En otro oficio de 4 de julio, se mandó, por el Capitán General, reparar las trincheras y el castillo, ordenando a los naturales de la Jurisdicción y Alfoz ayuden a dichas obras, imponiéndoles castigo de no hacerlo, y por otro del 5 de septiembre se ordena se repartan en cinco porciones, según costumbre del país, las trincheras que se han de componer en el partido, cargando a la Villa su séptima parte y de que se ejecute lo mismo en la Jurisdicción y alfoz, para preservarse así de los insultos que amenazan el actual sistema.

En oficio de 23 de agosto de 1744, el Capitán General, conde de Itre, interesaba que, para mejor conservación y defensa del fuerte, tratase la autoridad local de ver de expropiar el trozo de terreno existente cerca de la entrada, o puerta del castillo para, de esta suerte, construir una excavación o foso, que diese mayor seguridad, dificultando la entrada.

En el plano inserto puede verse el lugar que ocupaba la batería del puerto, que situaba al lado sur del desagüe del llamado rio de las ratas, en la plaza de la Constitución.

Además del castillo citado, contaba la Villa para su defensa con otras piezas de artillería colocadas en puntos diversos. Uno de estos lugares era el llamado Curro de los Toros, en la plaza del Ayuntamiento, en la que estaba instalada una batería de cinco cañones, precisamente en la actual curva que hace el malecón de la Marina (hoy ampliada para ensanche de la plaza en el arranque del muelle del Sur). En este lugar y a la orilla de la playa, se alzaba un murallón de piedra capaz de sostener e instalar las mencionadas piezas. Muchos de los cañones de calibres varios y de la batería estuvieron muchos años abandonados en la playa y en el muelle Sur, alguno sirviendo de estaca de amarre de las embarcaciones; estos cañones eran de hierro. Frente a esta batería, al otro lado de la bahía y en la isleta de San Antón (Laxeiras), había un cañón que enfilaba a la Villa cruzándose con la batería de la playa y con el castillo. Cerca del Cabo Rebordiño había otra batería, cuyos cañones estaban emplazados en una plazoleta circular de piedra, cuyos restos aún hoy pueden verse, cerca del Faro, en la carretera de Muros a Corcubión. Tales eran las defensas oficiales con que la Villa contaba en tiempos pasados para su seguridad. (Ramón de Artaza Blazquez— Cronista Oficial de Muros)

Publicado en Historia | Etiquetado | Deja un comentario

Carta aos RRMM dun Amado muradán nado en Burgos

Carta aos RRMM dun Amado muradán nado en Burgos e amante confeso das muradáns, das Naturezas, digo J)

Queridos Reyes Magos de Oriente a Occidente: Este ano fomos moi bós, así que imos pedirvos unha chea de cousas que, como non son só para nós, publicamos nesta benquerida revista por raro nome THE MUROS TIMES, para que Imagen5conste e perdure que pedidas vos quedan, agora, vós veredes, meus maghos Magos. Velai vos van:

Deixade, porfa, enriba da mesa das propostas a debatir no Pleno do Concello de Muros, a da PROHIBICIÓN DE ACTUACIÓN EN TODO O TERMO MUNICIPAL DE CIRCOS CON ANIMÁIS.

Que o esteiro de Esteiro sexa promocionado e coidado como merece: cuns pasales que sirvan para pasar, cunhas ribeiras que se podan pasear río arriba, cunha publicidade para veciños e visitantes da súa beleza e riqueza en animáis e prantas…

Poñede nas mochilas ou bolsillos dos aficionados a camiñar monte arriba, praia abaixo, sexan paisáns ou sexan foráneos, unha pouca de EDUCACIÓN, cando sexa que non veñan con ela da casa. A suficinte e necesaria para que non lles dea por ir deixando un rastro de envases e lixos de toda clase polo monte ou pola praia.

Que a Lagoa de Louro sexa tratada e coidada como a xoia da coroa que é da Natureza de Muros. Se a tivesen outros pobos emprendedores, sería foco turístico de atracción nacional e máis alá.Imagen15

Que funcionen los EDAR (sexamos realistas: xa que cremos nos RRMM, pidamos imposibles)

Que a Montaña Encantada de Esteiro (Rutas de “A Pedra do Cadro” e brañas) sexa declarada de interese turístico nacional (xa estamos lanzados a pedir imposibles). Un paseo virtual pola que vai a braña vese neste enlace: https://www.youtube.com/watch?v=WvzUcN3OdF0))

Que á xa tradicional Travesía a nado á Illa da Creba (levamos dúas edicións) participen os arroases todos da ría

Que no Outono se recuperen as Xornadas Micolóxicas en Muros, que non todo vai ser marisco, home.

Que o IES de As Insuas expoña a COLECCIÓN DE CUNCHAS que levóu do colexio Ricardo Tobío de Esteiro (mentras, podedelas ver neste blog: http://cunchasdemuros.blogspot.com.es/)

Que alguén publique un libro sobre as volvoretas muradáns, que mira que che son juapiñas. Xa postos que outro alguén publique un libro sobre as aves da beiramar muradán. Coma non hai dous sen tres, que o terceiro publique unha guía sobre os cogumelos da bisbarra… Hala, hala, que saian libros das flores, das árbores e da fauna toda de todo o término municipal. Que de herbas e de bichos ben podemos presumir, oh! Eu poño o meu gran de area ofrecendo as entradas de O BLOG DE AMADO: HERBAS, BICHOS E DICHOS (http://amado-amadoblog.blogspot.com.es/)

  1. Que a Illa de A Creba sexa declarada Patrimonio da Humanidade (por pedir que non quede)
  2. Que tomemos as uvas do finde do 2015 nun Concello sen circos animáis. E xa postos, Que os Circos con Animáis sexan prohibidos pola Xunta de Galicia en todo o territorio nacional, digho jalejo.
Publicado en Contos e Lendas, Vivencias | Etiquetado , | Deja un comentario

1908:Roubo sacrílego na igrexa de Abelleira

p/ Manuel Lago Alvarez

En outubro do ano 1908 produxose na igrexa de Santo Estevo de Abelleira un roubo de obxetos relixiosos. Comunicados os feitos ao Sr. Arcebispo, este dispuxo que na dita igrexa se celebrase con asistencia do clero da tabla unha solemne Imagen4función de desgravios, con exposición do Santísimo, sermón e o maior número posible de comunions.

Logo de recibidas as intrucions do Sr. Arcebispo, o párroco da fregresia puxo en coñecemento do clero da tabla o ordenado e pideu aos párrocos que se dignasen asistir á función relixiosa coas imaxenes das súas parroquias, que na dita igrexa de Abelleira foran profanadas. Secundada a idea por todos, o día 11 de outubro pola tarde deron principio as confesións nas parroquias, reanudándose na mañá do día 12, día en que se celebrou a función.

A igrexa de Abelleira revisteuse coas súas mellores galas, sen que por iso deixase de presentar un aspecto de desolación, notándose as súas portas destrozadas, entreabertas as dos camaríns das imaxenes e estas, desmanteladas unhas, e outras sen as súas coroas y sen adornos. As nove e media da mañá empezaron a chegar a dita igrexa as procesións, sendo a primeira a das parroquias de Tal e Esteiro, coas imáxenes da Santísima Virxe do Carme e a dos Dolores. A Igrexa atopábase repleta de xente cando chegara esas imáxenes e oubo necesidade de ordenar que saíran gran parte delas para que puidesen entrar, excitando os sentimentos do pobo en tal forma, que non pido conter a súas bágoas e o llanto foi xeral, chorando homes e mulleres. Inmediatamente notouse un inmenso xentío que chegaba procesionalmente da Vila de Muros, presidido polo Arcipreste e párroco, e autoridades locais, traendo a fermosa imaxe do Santísimo Rosario. Daquela xa era sumamente difícil pasar ao templo, atravesando a muchedumbre que invadía o adro, e solo a duras penas pudo a imaxe ser colocada no sitio preparado para ela no interior do templo.

Seguidamente o párroco celebrou a misa de Comunión e ante a dificultade de que todos os fieis se acercase aso presbiterio a recibir a comunión, o sr cura deuna no altar e o reverendo sr. Arcipreste no fondo da igrexa nun sitio reverentemente preparado ao efecto, entrando a xente por unha porta e saíndo pola outra. Comulgaron mil e pico de persoas, distribuíndose con este motivo na ex-colexiata de Muros, parroquias de Louro, Serres, Tal, Esteiro e Torea, unhas novecentas comunions, según datos dos respectivos párrocos.

As doce deu comezo a Misa solemne, previa exposición do Santísimo, pero vendo que o templo non daba cabida nin a oitava parte da concorrencia oubo necesidade de celebrala á porta, oficiando o presbítero José Mayo, sendo ministros os reverendos párrocos de San Mamede de Carnota e Santiago de Tal.

Fixo a escolta a forza do posto de Muros, presidida polo seu xefe e rematada a misa quedou exposto o Santísimo, estando constantemente chea de xente a igrexa velando o SS.

As dúas notouse a chegada da procesión da parroquia de Serres que entraba coa imaxe do Sagrado Corazón entoando himnos ao Señor, e unha vez no templo o párroco cos seus feligreses fixo pública protesta do sacrilexio cometido na igrexa de Abelleira.

Publicado en Historia | Etiquetado , , | Deja un comentario

Coplas muradanas para pedir o sol ou a choiva

p/ José Manuel Formoso Luces.

Cando eramos novos, si chovía moito ou había seca os rapaces saiamos a rúa cantando coplas pedindo remedio a tales males; que males eran si moito chovía ou moito sol había para as terras. Hoxe xa non se leva facer tal cousa… pero hai van unhas poucas das que eu lembro:

 San Amaro da PortelaImagen1

dádenos auga pra a terra.

Santa María do convento

dádenos sol e bó tempo.

San Roquiño do sombreiriño

dádenos auga para o milliño.

Los campos se secanImagen2

Las hierbas no nacen

Y los corderitos

Se mueren de hambre.

—o—

Auga, auga, Virxen María

Porque a terra a pedía.

Auga, auga, Divino SacramentoImagen3

Para que Dios nos de o sustento.

—o—

Santo Dios de mi corazón

Dádenos auga pola vosa Pasión

Polas vosas llagas

Dádenos auga Divino Xesús.

—o—

Arco de paz — vaite de ahí

Cas mozas bonitas — non son para tí:

Vaite chuvia — vente sol

Polos campos dárrebol

Que che chama — teu padriño

Para arrolal — o meniño

Que cha de dar – pan e viño.

Publicado en Contos e Lendas, Cousas que interesan | Etiquetado , | Deja un comentario

A Banda de Música de Muros

p/ Manuel Lago Álvarez

Muros ten unha tradición musical que ven de moi atrás. As primeiras referencias gráficas das que se teñen datos son do ano 1905, que foi o ano de creación da Banda de Música. Esta agrupación musical foi creada por Don Valentín Alonso Arias, persoa nada en Pontevedra, pero que dende facía anos exercía como mestre da escola pía de Muros. A súa iniciativa pronto foi asumida pola corporación Municipal de Muros, que naquel entonces estaba presidida polo alcalde Don José Agra Lago. O Concello subvencionou a iniciativa do mestre, dotando a Banda dos instrumentos necesarios.
Picture39A Banda comezou a súa andadura con moita ilusión i esforzo. O seu director, Don Valentín, era o único que sabía de música. O resto dos compoñentes aprenderon de memoria as pezas. A mais famosa e popular foi o pasodobre, que na súa letra dicía: <Por favor, por favor, dame un beso y verás>, e que fora popularizada por Franz Lehar na súa opereta de 1909 <El Conde de Luxemburgo>.

Con moito esforzo aprenderon de memoria catro ou cinco pezas, que ían tocando a cantos sitios saían. A forza de ensaio tempo, chegaron a ter once pezas no seu repertorio. Atrevéronse a levaron a súa música ata Corcubión, Finisterre, Santa Comba, Serra de Outes e Santiago, ademais de participar en canta festa profana ou relixiosa se celebraba dentro do termino municipal de Muros. Tamén participaron nun certamen en Pontevedra, obtendo un premio.
Como anécdotas podemos citar que a corporación de Muros en sesión de catro de maio de 1913 acordou dar a banda, cen pesetas por tocar á chegada do señor Bispo Auxiliar de Santiago, Don Ramón Fernández y Balbuena, o día 25 de abril do mesmo ano, ou aquela de cando un día de San Pedro de 1912. o alcalde de Muros, Don Manuel Dubert, ordenou a banda que se retirase da procesión, por non haber sido invitada a Corporación a participar na procesión do Patrón, e outra na que a banda celebrou por primeira vez a festa dos músicos (Santa Cecilia), na parroquial de Muros, o 22 de novembro de 1909. Na misa da celebración da patrona tamén actuou un coro de mulleres que dirixía Don Valentín.
Picture40Aquela banda, que comezou con uns cantos aficionados, chegou a ter unha plantilla de trinta. Pese a tódolos esforzos do seu director, a banda rematou as súas actividades no ano 1915.
Os mais coñecidos, e primeiros compoñentes, foron: Valentín; Benigno Castiñeira; Severo Bazarra; Joaquín Tenorio; Manuel Ramos o Santeiro; Jesús Pérez do Raposiño; Pedro Agulla; Lourenciño; Paparolo; Juan Bueno… Ahí van os nomes dos compoñentes, según os datos facilitados polo señor Juanito Pedrosa:
Flauta: Manuel García.
Flautín: Paquito Agrafojo.
Requinto: Xelo de Penan.
Clarinete: Francisco Iglesias/ Heriberto
Mosquera/ Juan González/ Pepe Caamiña/
Ramón Pereira/ Santiago Dosil.
Cornetín: Francisco Pérez/ Peregrino
Caamiña/ José Malvarez.
Fliscorno: Pedro Agulla/ Valentín (o director).
Saxo alto: Elías García/ Pepe Longa.
Saxo tenor: Juan Varela.
Saxo barítono: Tomás de Campo de Cortes.
Trombón: Paco Pérez/ Manuel González/
José Campos/ Juan Ballesteros.
Trompa: Argimiro Caamiña.
Bombardino: Juan Figueroa.
Baixo: Alejandro Castiñeiras e
Antonio Lestón.
Bombo: Bernardo Lago.
Platillos: José Benito Lariño.
Caixa: Juanito Pedrosa.
Ruidos: Manuel Siaba.

Publicado en Historia, Música | Etiquetado , | Deja un comentario