p/ Xokas Figueiras.

Tipo de ben: Petróglifo/Estación de arte rupestre,  Concello: Muros  – Parroquia: Louro (Santiago)  – Lugar: San Francisco
Cronoloxía: Descoñecida, Idade do Bronce,
Descrición:  O conxunto de petróglifos atópase nun abrigo rochoso orientado cara ao norte, sobre o monte das Chans, a pouca distanciaImagen1.pngdo Convento de Louro. Composto por varias ducias de formas “cruciformes” de diferentes técnicas executivas, hainas de trazo ancho e profundo e outras máis superficiais. Ademais, varias delas terminan en cazoletas e outras parecen “arboriformes” estando a maior parte no abrigo creado pola rocha, mais nos lados exteriores tamén se constata a presenza de varias.
Pepa Rey e Eiroa apuntan que parte delas poden pertencer a algunha etapa da Idade de Bronce e que poderían corresponderse con imaxes antropomorfas de idoliformes, mais non a totalidade do conxunto, pois moitas das cruces poderían corresponderse con algún momento da Idade Media no que os signos cruciformes foron empregados como signos de demarcación territorial.
Propiedade: Pública
Uso actual: Sen uso
Código no Catálogo da Xunta: GA 15053021
Categoría do Ben: Catalogado (Catálogo da Xunta e dos PXOM)
Referencias bibliográficas:

http://www.planeamentourbanistico.xunta.es/siotuga/documentos/urbanismo/MUROS/documents/22396CA004.pdf  (páxina 7-8)

Afeccións:

Ten camiño de acceso?: Si
Está cuberto de maleza: Non
Está afectado por algunha obra: Non
Estado de conservación: Bo
Atópase en perigo nestes momentos?:

Onde está localizado:  Latitude: 42.7655240762
Lonxitude: -9.07354402516

 

Publicado el por themurostimes | Deja un comentario

Transcripción de M. Lago Álvarez.

Moito se ten escrito acerca dos Bispos “Diego de Muros”, e moito mais se escribirá, porque co paso do tempo siguen aparecendo arquivos que fan rererencia e eles.  Nados en Muros, formaron parte viva da historia da España do século XV.  No Tomo XVIII da colección “España Sagrada”, publicado no ano 1764 e do que é autor o Mtro. FR Henrique Florez, relixioso da Orde de San Agustín, ao escribir sobre as igresas Britoniense e Dumiense (ahora incluídas na actual Mondoñedo), faise una reseña histórica do que foi o seu bispo (Diego de Muros III), e na que o autor resolve a confusión existente de confundir a este Diego de Muros, (Diego de Muros III) co seu tío e primo, que tamén foron bispos.  Velaiquí o texto de Fr. Henrique Florez:

DIEGO DE MUROS.
Desde el 1505 hasta el 1512.

1.-  Desgraciados anduvieron  Gil González y Tamayo en no haber conocido a un tan esclarecido Varón Obispo de Mondoñedo.  La misma falta incurrió Salazar de Mendoza en la Chronica del Gran Cardenal.

Yepes aunque le conoció Obispo de nuestra Iglesia,  le confundió con otro del mismo nombre y apellido (del Orden de la Merced) que poco antes fue imagen1Obispo de Tuy, y de Ciudad Rodrigo (Tom. 4 fol. 404 b).

2.-  Fue su Patria, no Santiago, como escribió Salazar, sino la Villa de Muros en la Diócesis de Santiago, y por eso ilustró aquella Villa, fundando  la Colegiata, de la que goza. Recibió grados de Maestro en Artes, y Ba­chiller en Theología, sobre­saliendo  tanto su buena conducta, que le hizo digno de las primeras atenciones. El Cardenal de España D. Pedro González de Mendoza le honró, haciéndole su Secretario de Cámara, y fiándole el cuidado de la fundación del Colegio Mayor de Santa Cruz, que fundó en Valladolid, cuyo primer Colegial fue el mismo Señor Muros, siendo ya Canónigo de Santiago.

3.-  Refieren de él los Mayores ramos empleos Eclesiásticos que parece exceden a las pruebas. Gil Gon­zález le hace Chantre de Úbeda, Deán de Jaca, Ca­nónigo de la Santa Iglesia de Sevilla, y de Oviedo, Abad perpetuo de S. Justo de Tojos, Canónigo de Sigüenza, Canónigo, y Deán de Santiago, Obispo de Canarias, y de Oviedo, sin mencionar a Mondoñedo.Imagen2.png El Deanato de Santiago di­ce le obtuvo, cuando acompañó al Cardenal en la Con­quista de Granada, y que visitando aquella Iglesia fue móvil para la fundación del Hospital. El Deanato de Santiago consta por docu­mento de la Iglesia de Mondoñedo, en que con el título de su Obispo juntó el Deanato de Santiago, como veremos sobre el año de 1511.

4.-  Yepes nombrándole Fr. Diego de Muros, añade la Abadía de Sobrado: y en lugar del Obispado de Canaria (que no menciona) añade los de Tuy, y Ciu­dad-Rodrigo. Así en el fol. 404 del Tom. 1. y antes en el fol. 52 dice que fue Abad Comendatario de San Martín de Santiago. Argaiz en el Tomo 6. pág. 90 re­fiere que unió las Abadías de Tojos y de Sobrado: co­mo también las de S. Payo, y S. Pedro, de Santiago, con la de S. Martín. Pero tampoco menciona la Igle­sia de Canaria.

5.-          En esto se mezcla equivocación con su pariente el Señor Muros, Obispo de Tuy, porque siendo el presente más famoso, le aplicaron cuanto sonaba en nombre de D. Diego de Muros , confundiendo al Tío con el Sobrino: pues el Abad de Sobrado, y que la de S. Justo no fue  el presente, sino el Obispo de Tuy, como escribe Bravo en la Chronología de los Abades de Sobrado: y por tanto pasaron aquellas Abadías al Cardenal Antonioro en el año 1493, en que faltaban años para que el presente fuese Obispo: y cuando empezó a serlo, ya Sobrado estaba unido a la Congregación Cisterciense de España, sin conocer más Abades Comendatarios.

6.-      Sobre la fundación del Hospital de Santiago (aunque sin duda pertenece al presente) hay también variedad.  Gil González le atribuye a él la idea, siendo Deán de Santiago: y que proponiéndola al Rey, que salía muy apurado de los gastos e Granada, le dijo, <Como Deán y veisnos en el Hospital, y queréis que hagamos Hospitales?>. El Deán, besándole la mano, respondió que le sacaría del Hospital, si hacía aquel servicio a Dios y a los pobres.  Y así fue, pues obtenida Bula de muchas indulgencias para el que contribuyese a tan santo fin con un real e limosna, fue tanta la devoción, que sobró dinero para otras obras pías.  Yepes atribuye al Rey la idea del Hospital, y que intentando se hiciese, por el Abad de S. Martín (el Señor Muros) por medio de aplicarle las rentas de S. Payo, y S. Pedro de Fora, dio el arbitrio propuesto de la Bula, y que después le dijo el Rey, que si no hubiera hecho el Hospital, quedaría por los Hospitales.

7.-           Las noticias que me dan como ciertas, son que en el año 1499 los Reyes Católicos dieron poder al Señor Muros para comprar el sitio y fundar Hospital, por cuanto se hallabanImagen3.png informados de la mucha falta que hacía para los Peregrinos y pobres.  En el 1501 se compró la mayor parte del sitio, y tuvo principio esta gran obra.  Duró diez años, y en el 1509 dio orden la Reyna Doña Juana al mismo Ilustrísimo Muros para que mandase pasar allí los enfermos que interinamente se hallaban ya hospedados en sitio arrimado al nuevo: pues en el 1501 encargaron al Señor Muros, comprase cien camas y ropa para los pobres de aquel Año Santo, Consta, pues, que el Señor Deán Muros fue, antes y después de Obispo, el Jefe de aquella insigne obra.

8.-    Acerca de la Iglesia de Canaria quisiéramos ver algunas pruebas, que nos descubriesen el tiempo, pues Gil González tuvo notable esmero en no citar ningún año.  Núñez de la Peña en su Historia de Canaria dice que en el año 1493 fue nombrado por su Obispo el Señor D. Diego de Muros, y que pasó allá. Este año tiene contra sí lo prevenido acerca de la fundación del Real Hospital, que empezando después de la conquista de Granada no podía estar concluido en el 93, ni lo estuvo hasta el de 1510.  Demás de esto en el año de 1500 nos refiere Zurita lib.4. cap 2 que el Rey envió por Embajador a Navarra a D. Diego de Muros Deán de Santiago: y si en el 1500 estaba acá, y no tenía título más honorífico que Deán de Santiago, parece difícil componer que ya era obispo de Canaria, que pasó allá, y tuvo repartimiento de tierras en la isla de Tenerife en el año 1499, como escribe el mencionado Núñez, pag 343.  Por tanto mientras yo no vea mejores documentos, diré que el Obispo de Canaria  en el año 1493 fue diverso del nuestro.

9.-  Empezó a gobernar esta Iglesia en el año 1505. pues vacaba a diez de Febrero, y en Diciembre del mismo año ya presidía en ella el Señor D. Diego  de Muros, cuyo Provisor D. Martin Trason nombró para la Escribanía de Canedo a Lope Sánchez en 6 de Diciembre de aquel año, como se ve en el fol. 398. del primer Tom. de Foros de la Dignidad.

10  En el año siguiente, a 24 de Agosto presentó al Cabildo el Capellán de este Señor Obispo, Gómez García , una Bula de alternativa expedida a favor del Señor Obispo por el Papa Julio II. Anno lnterpatinis Dei. 1506. nono Kal Febr Pontificatus nostri anno tertio. No he podido averiguar la materia de esta alternativa.

11  El Cardenal Regino, electo Obispo de Orense en 7. de Junio de 1508: tenía mucha noticia de nuestro Prelado de Mondoñedo D. Diego de Muros, y en 9 de aquel mes y  año firmó Poder para que en su nombre tomase posesión de aquel ObispadoImagen4.png y fuese Provisor con facultad de substituir en quien juzgase conveniente. Aceptó el Señor Muros, y substituyó en el Bachiller Pedro Martínez y García Prego, a 2 de Julio de 1508, estando en Villa de Arcos: según lo cual andaba al lado de la Reyna D. Juana, cuyo Consejero era. Desde este año de ocho por los tres siguientes hacen memoria de este Prelado las de Mondoñedo: y la ultima es de 18 de Agosto de 1511, en que estando en Burgos dio Ti-rulo de Provisor y Vicario general a Bartolomé de Tórtoles, y aquí se nombra Deán de Santiago, Obispo de Mondoñedo,  del Consejo de La Reyna nuestra Señora.

12  Hasta aquí llega su noticia como Obispo de Mondoñedo, perdidas otras de aquel tiempo: por lo que en virtud de los papeles de esta Iglesia no podemos averiguar la vacante: peto habiendo pasado a Oviedo, que vacó en Agosto del siguiente (1512.) debemos reconocerle en Mondoñedo por todo este año, hasta que despachadas las nuevas Bulas, tomase posesión. Esta no puede alargarse al año de 14 que le da Argaiz: porque en el antecedente por Mayo ya había sucesor en Mondoñedo.

13  Es lástima que sea necesario dividir los sucesos de este Obispo, para dar a cada Iglesia lo que es suyo: pues este fue el fundador del insigne Colegio Mayor de S. Salvador de Salamanca, conocido por el título de Oviedo, en cuya Iglesia presidía cuando le hizo. Pero todo lo que anteceda al año de 1513 le corresponde en cuanto  Mindoniense, o  bien como Prelado, o corno disposiciones para ello. Suyo es aquel elogio de Lucio Marineo Si-culo, que conociendo las grandes prendas del Prelado, exclamó en el libro 17 Epístola 35.: “Utinan plures Muros haberet Hispania”.

 

Publicado el por themurostimes | Deja un comentario

p/ Manuel Lago Álvarez

 Os protocolos notariais do distrito de Muros que se custodian no Arquivo Histórico Universitario de Compostela, conforman unha importante Imagen2.pngfonte de información sobre a historia de Muros  ao longo de séculos, e dannos a coñecer interesantes datos sobre persoas e feitos que ata o de agora se descoñecían.   Entre os protocolos están os de notario don Thomas de Campelo que exerceu o seu cargo, en Muros,  entre o anos 1758 e 1808. Entre os centos de documentos hai moitos relacionados coa Capela do Carme que confirman datos xa coñecidos, e outros que nos ofrecen información nova, coma a relacionada co nomeamento do seu primeiro capelán que recaeu no coengo da Colexiata de Muros,  don Joseph de Montes.  Este mesmo documento revelanos que o primeiro patrono da capela foi , D.  Felipe Romero Durán Albarez de Figueroa, sobriño do fundador da capela -Don Jerónimo Durán-, falecido en Chile, e ambos  parentes de Don Pedro Durán de Porrúa, quen fora Prior da Colexiata de Muros entre 1658 e 1688.  O documento é moi interesante polos detalles que ofrece e sitúanos nunhas datas nas que solemnizar un compromiso era algo máis que firmar un papel.

Transcrición documento de 31 de maio de 1767 polo que se nomea capelán da Capela do Carme de Muros a D. Joseph de Montes, presbítero.

En la Villa de Muros a treinta y un días del mes de mayo, año de mil setecientos sesenta y siete, estando a presencia de mí, notario, y otros, D.  Felipe Romero Durán Albarez de Figueroa Regidor perpetuo de la Villa de Noya de la que es vecino, Dueño y Señor de sus Vínculos, y mayorazgos  Imagen3.pngFundados, por el doctor don Pedro Durán de Porrúa, Comisario  del santo oficio y Prior que ha sido de la Colegiata de esta referida Villa y Doña María Álvarez de Figueroa, ambos a lo presente, difuntos, y el otorgante actual Legítimo Patrono Insolidum de la Capilla advocada de Nuestra Señora del Carmen del que abajo se hará mención,  Y dixo que don Gerónimo Romero, tío legitimo del otorgante, por su última disposición con que murió en la ciudad de Chile, Reino del Perú, enderezar cosas que ha dispuesto, mandó que en esta calle de la Villa se fundase la motivada capilla por Patronato de legos con la misma advocación de Ntra. Señora del Carmen agregándola a los vínculos y mayorazgos y llamando a sus Patronos insolidum de los sucesores de ellos, destinando caudales suyos propios para la fábrica, sus ornatos , y rentas, mandando también que en el altar mayor de la referida Capilla se celebrase el sábado de cada semana perpetuamente una misa rezada por su anima y la de sus mayores;  cuya disposición ha debido aprobar su existencia los señores del Real Tribunal de este Reino asistiéndoles el señor Fiscal de Su Majestad en el que lo fue de la Real Audiencia  Marcos Argaiz y deImagen4.png el otorgante, declarando también por patrimonio de Legos la repetida Capilla,  mandando fabricarla con toda prontitud;  que tuvo efecto, y están acondicionar un retablo, y colateral grada haia pronto Capellán que celebre desde hoy misas husando de su derecho, atendiendo a la prioridad, suficiencia, y celo  Joseph de Montes presbítero desta enunciada Villa, resolviendo en la manera que manden se lo permita, elige y nombra al propio Don Joseph de Montes por tal Capellán de la Capilla para que lo sea por el tiempo que lo fuere la voluntad del expresado otorgante y durante el pueda.  Celebrar y celebre una misa en cada sábado del año en el citado altar mayor de la enunciada Capilla, por cuia limosna de cada una se obliga el otorgante en la forma satisfacerle, quatro reales por quenta de las rentas y fondos que se han de adquirir para el cumplimiento de la fundación de misas, y de su limosna páguese importe en cada año ducientos y ocho reales de el esplicado,  con y su paga ha de hazer por una vez al fin  de cada uno, sin ninguna omisión, ni desquento a lo que se allana en la manera que más vien se requiera, pena del corazón y costas, y además de ello con las condiciones siguientes = Que fenecido que sea el primer año de este nombramiento dicho don Joseph de Montes deberá noticiarlo al otorgante, para que le havise prosiga de tal Capellán si lo tuviese conveniente, cuio paso deberá dar en todos los años mientras que lo fuere.  =  que si el otorgante determinare hacer nuevo nombramiento de capellán, deberá hacerlo don Joseph de Montes, inmediatamente cesar en la celebración de las prenotadas misas, sin que pueda valerse de motivo ni pretexto alguno, dando lugar a algunos destos dispendios deberían ser de su cuenta.   =  Que siempre ha detener y reconocer por si patrimonio Real de legos o la Capilla, y en favor del otorgante y no de otra persona.  =  Que el, sobre dello no podrá ni deverá ynferirse, ni entrometerse en cosa alguna de la Capilla, sus Alajas, y Ornatos, más de tan solamente en la celebración Imagen5.pngde las funciones misas, cuidando de la Virgen Nuestra Señora y exortando a los fieles para que le rindan los debidos obséquios.  =  Dado lo qual elocuentemente juró a Dios Nuestro Señor con una señal de Cruz que formó en su mano derecha, seguidamente que yo, el notario, doy fe, diciendo que en este nombramiento de Capellán, no ha intervenido, simonía,  grave, ni especie della.  =  Presente de hecho Josep de Montes, y dixo que lo aceptaba y acetó, y en su convenga también se obliga en la manera que mas bien en Dios se lo permita de quien interin fuese tal Capellán de la referida Capilla,  celebrará en su altar maior todos los sábados de cada año una misa rezada por elImagen6.png alma de don Gerónimo Romero y las de sus maiores, y limosna de quatro reales que queda nominada y normas;  y fenecido el primer año deste nombramiento lo noticiará al otorgante para proseguir en caso queselo permita, y procediendo, hará la misma diligencia en todos los años que sea tal Capellán, y cuando haga nuevo nombramiento a favor de otra persona cesará puntualmente en la celebración de las misas dándole dándole para ello haviso, o de qualquiera  requerimiento  que le hagan, sin dar lugar a questiones, gastos, ni dispendios los que si los hiciese, consiente sean de su quenta.  =  Que no se inquirirá en los vienes, Alajas, ni otra cosa de la Capilla, masque el celebrar las citadas misas y cuidar de la decencia y mantener el culto de la Virgen nuestra señora, quelo demás queda al cargo del otorgante o persona que dipute, Y en todo cumplirá con las más condiciones queban insertas, sin faltar a estas y otras,  haciendo lo contrario, y qualmente consiente pagar todas las costas, gastos, y en juicios que se causaren, y que a ello sea aproximado por el Vigor Judicial permitido en derecho.  Y el otorgante, y acetante, cada uno por lo que les toca y ban obligados para la maior validación y cumplimiento desta escritura, dan y otorgan todo su poder, a los Jueces, y Justicias, que de los dos conforme a derecho puedan y devan conocer, para que ansi se lo hagan executar, guardar y hacer conforme como por sentencia definitiva de Juez competente, consentida y pasada en actuación de cosa juzgada, renunciando a todas leis, fueros, y derechos de su favor, y que las leyes prohive en forma, y además dellas ldo. Don Joseph de Montes, también renunció del Capítulo obinaruoque suam deperis desolucionibus, Licenzia mater, y menor de su prelado, y las mas que le competan, ansi lo dixeron, otorgaron y firmaron de sus nombres deque fueron Testigos Joseph Ventura de la Vaza, Gn Patricio Seaz, y Gaspar García Bermudez, vecinos de esta dicha Villa, y de todo ello y conocimiento de lo contenido, y Asesamente yo, Notario hago fee = en dos folios = enteros = ma = vª #

Felipe Romero de Figueroa,    Joseph Montes –  ante mi,  Tomás de Campelo.

 

Publicado el por themurostimes | Deja un comentario

p/ José María García Rodríguez

Doutra vecira foi un loro.

Trouxéronllo a señora Maruxa de Candamo, dende Vigo. E dIxeronlie que era moi faladór. Pro na verdade chegóu, pechóu o piteiro, que si o abría sería pra manxar, e de falar ren. Pasaba o tempo no fondo da gaiola, tristoño, pro atente. Miraba. Escoitaba. Calaba. Os rapaciños dicianlle:

—Lorito real para España y para Portugal…

Facíalles tanto caso como si orballara. Pro un día…

Un día iña unha muller pola Caleancha, co seu feixe de leña riba da cachola e chamouna o loro, que de tanto calar, estudar, mirar, reter e ouservar, xa tiña seu negocio deprendido.

—¡Señora aquelal…

—Servidora. —imagen1

¿Isa leña e pra vender?

—¿E pra que vái a ser?

– cóma a dá?

—Tres pesetas o feixe… ¿quere?

—IAi, está tola! Dóulle unha…

—Pro ¿que me dí? En tres pesetas o feixe é barato. Non pido catro, porque levo presa pra voltar a miña aldea, que teño doente de sarampión un filliño.

—Non lle dóu máis que unha, insistiu o loro, por ise feixe de garabullos.

—Nin ren de garabullos, élle leña de pau de carballo,.afirmóu a dona.

E repricóu o loro: —Será do pau do carballo do seu home…

A muller tiróu o feixe de leria ao chan, petóu a porta da señora Maruxa de Candamo e perguntou:

—¿Quén está con vostede na casa?

—Estóu eu soliña.

A vendedora de leña, arrincóulle a metade dos cabelos, ao tempo que lle chamaba, desvergonzada, cara lavada, atrevida, e ainda verbas máis gordas. Ao rebumbio acudiron o señor Manoel do Monte e Ferreirós, que eran os guardiñas da vila, e leváron as dúas mulleres pra falcona. Logo chegóu o alcalde e lle espricaron o caso. Ceibóunas Mandóunas pra o xuez municipal e iste se dicía:

—A señora Maruxa foi agredida, é inocente. A muller da leña respondéu a inxuria de que foi vítima. Pro ¿cóma poido eu facerlle xuicio a un loro?

 

Publicado el por themurostimes | Deja un comentario

p/ Agustín González López

 

Criatura perfecta do silencio

a pedra. A luz agoraImagen3.png

rutila sobre un sono de pedras abrasadas

na metade do sol.. Os grises muros

vellísimos que cercan un calado

recinto sen ninguén. O adro soña

entre a sombra e o sol e o tempo mudo

esvara sobre o templo. Só unha brisa.

Brilla a campá e arde na encendida

torre aguda.Os paxaros ausentes

Camiña a tarde en luz. Abalan leves

a penas unhas herbas. Non se escoita

nin un fío de augas que circule.

No mármore e a cruz as lentas horas

sobre o silencio que multiplican luces.

Calado é o sitio do durmir perenne.

De pedra e sol un día de Vilares.

 

Publicado el por themurostimes | Deja un comentario