Entrevista a Manuel Iglesias Turnes

Entrevista concedida a The Muros Times polo escritor Manuel Iglesias Turnes
1/4/2013
p/ Jorge Lago de Pexejo

J.L._ Manuel, antes de falar do teu libro As rapazas de Xan, ¿Pódesme dar unha breve descripción de quén eres e de donde ves? Pois ainda que visitas Louro, penso que os teus orixens son de outro lugar.
ManuelManuel turnes Iglesias Turnes: Pois así, en poucas palabras, contareiche que son un traballador por conta propia, que desenrolo unha actividade relacionada coa mellora xenética da vaca Frisona Holstein. Nacín en Cabanas (A Baña) e vivo en Santiago dende os anos 70. Louro para min é algo máis que un lugar ó que se vai de visita. Fun a primeira vez de camping no 68. Nunca deixei de ir e agora teño vivenda alí. Estou orgulloso de ser tamén de Louro.
J.L._ Cando empezastes a escribir As Rapazas de Xan, ¿Qué che inspirou a facelo?
Manuel Iglesias Turnes: Empecei en Xuño de 2009 e, devagar, remateina no mesmo mes de 2010. Houbo periodos longos, de meses, que non tratallaba nela. Non tiña présa porque non supoñía que podía ter o interese que logo tivo. Supoño que o que me inspirou e motivou a escribirla foron aqueles recordos da infancia. Aquelas cousas que che impactan de neno, que ves pasar por diante túa, que ti non queres que pasen pero pasan. Por medio da escrita pos a cada cousa no seu sitio, e eu tiña moitas descolocadas . Mais, As rapazas de Xan, e tamén unha novela de amor. Todos, ou case todos, levamos unha historia de amor no corazón.
J.L._Ten o libro un mensaxe específico co que o leutor se poidaPicture2 identificar?
Manuel Iglesias Turnes: Si, o libro ten varias mensaxes coas que o lector identificarse. Todos aqueles que noutros tempos, e agora tamén, tiveron que deixar a súa terra para buscar o sustento lonxe, vanse identificar e moito con esta novela. Pero tamén todos aqueles que ten e tiveron a capacidade de poñer o amor por enriba doutros sentimentos menos nobles. Os que aman a Galicia, a nosa lingua, a forma de ser da nosa xente, veranse plenamente reflexados no que aquí eu conto. Dito esto, engado que calquera persoa, rural ou urbana, rica ou pobre, xoven ou maior, pode disfrutar cunha historia de amor, desamor, de gran contido social, que mestura o drama coa retranca e o humor.
J.L_ Apesares de ser unha novela, qué tanto ten a obra de realismo, ou é pura ficción?
Manuel Iglesias Turnes: A obra é ficción, ainda que os que a leron e a crítica aseguran que a dose de realismo e tal, que o lector vese mergullado na historia. Eu, que me criei nunha aldea, non quero negar que bebín algo de que aconteceu ó meu carón. Pero fíxeno de moitas fontes, e a de máis caudal foi a da miña imaxinación, sen lugar a dúbidas. É, insisto, ficción. Mais construín un retrato tan veraz que calquera pode pensar que iso sucedeu así.
Tamén din os entendidos que a primeira novela dun autor é a máis personal. Algo diso haberá.
J.L. Si tuveras que escoller, qué escritor considerarías o teu mentor ou que che influenciou máis?
Manuel Iglesias Turnes: Suso de Toro, sen dúbida. Dixen nunha presentación de As rapazas de Xan en Santiago, que eu decidín escribir cando lin Calzados Lola deste autor, que, por certo, parte da trama desenvolvese por Muros e Louro.
Suso é o meu padriño literario e penso que de moitos autores que están a publicar na actualidade. Cando leas o prólogo que lle fixo á miña novela verás que o que digo é certo. Noutro plano, Rosalía é o sentir do noso país, a voz que traspasa os tempos e non perde actualidade.
J.L. Ademáis dos que fas referencia, quén é o teu autor favorito xa sexa noso ou alleo?
Manuel Iglesias Turnes: Suso de Toro, Diego Ameixeiras, Rivas e moitos outros
J.L._ Normalmente as cousas non pasan por que si, acórdaste como se orixinou o teu interés por escribir?
Manuel Iglesias Turnes: Eu penso que o interese por escribir aparece pola necesidade de contar cousas, de comunicar cos demais, de denunciar aquilo que che é incómodo dentro. Empecei a escribir porque a miña cabeza estaba, e está, repleta de cousas. A min interésame todo o que acontece ó meu arredor. Nunha ocasión dixen nunha entrevista á Radio Galega que escribín este libro sen plantexalo previamente. A locutora riuse, pero foi así. Un día empezas a escribir e ó pouco tes unha historia que te atrapa. As personaxes xa ten cara e unha forma determinada de comportarse. Non é doado de explicar, pero cando escribes se as peresonaxes non collen vida a historia non sae. Se ti nas cres, os lectores tampouco. Foi unha necesidade nun momento de desacougo. Tamén podemos dicilo así.
J.L_ Ademáis de escribir, qué outras inquietudes che moven?
Manuel Iglesias Turnes: Son unha persoa moi normal, con inquietudes moi normais. Móveme o ter un país orgulloso do seu, que fale con orgullo a súa lingua. En xeral indigname todo aquilo que atenta contra da dignidade das persoas. Iso multiplícase cando se atenta contra a dignidade do conxunto do pais.
J.L. Estás escribindo algo máis? e si é así, ¿Pódesnos adiantar algo?
Manuel Iglesias Turnes: Estoulle dando voltas á cousa, pero sen présa. Teño un traballo que me deixa poucos ocos e isto de escribir tes que ter as mans no teclado, pero tamén a cabeza na historia. Algo farei por que é unha experiencia marabillosa iso de estar creando unha ficción.
J.L. Atreveríaste a darlle algún consello a os novos escritores, a aqueles que teñen ideas no miolo pero non se deciden a plasmalas en verbas escritas?
Manuel Iglesias Turnes: Pois é un atrevemento pola miña parte dar consellos, pero eu diríalles que é cuestión de perder complexos e non poñerse límites. Hai que escribir cara diante, con valentía. Cando comproben que o que escriben lles chega, os emociona, están no camiño porque ó lector tamén lle ocurrirá iso. Ninguén sabe se ten posibilidades se non o intenta.
J.L. Bueno, foi unha grata experiencia o haber falado contigo Manuel i estou seguro de que esta non vai a ser a única vez en que te prestes a falar con nós.
Para rematar, tes algo que queiras comunicarlle a os teus leutores?
Manuel Iglesias Turnes: Que agardo que vos guste, que a disfrutedes. Que pensedes que foi escrita con moito corazón, con moito amor a Galicia e ás súas xentes. Que As rapazas de Xan e unha novela que narra a vida nunha aldea nosa alá na posguerra, onde a xente escapa da miseria emigrando a America. Mais tamén é diversión, solidariedade, emoción etc. Teño fé en que vos vai gustar.
Grazas, Jorge, por darme esta oportunidade de falar para a xente de Muros.

Contido
De malla a malla desenvólvese a historia de amor, protagonizada por Carmela e Manuel durante os difíciles anos da posguerra en Cabanelas. Mais tamén é esta unha emocionante novela coral na que se describe o complexo tecido de relacións que compoñen a vida dunha aldea, marcada pola pobreza e a miseria, pola forte presenza da Igrexa que exerce unha notable influencia na vida cotiá, e pola ausencia de futuro na propia terra, cando a saída máis favorable para os seus habitantes máis novos é a emigración a Montevideo.

Publicado en Entrevistas | Etiquetado | Deja un comentario

El Campo del Rollo

P/ Manuel Lago Álvarez

Allá en el “arrabalde” de la Villa de Muros, al final de la calle Agesta, en un llano de la ladera del monte y muy cerca de la Capilla de los Remedios, que fuera fundada en el año 1744, hay un lugar conocido por “Campo do Rollo”. El ser del Imagen7nombre viene del hecho de que allí se encontraba el rollo. El rollo, (del latín “rótulos”- “cilindro”) consiste en un conjunto escultórico de piedra formado por gradas, fuste, capitel y remate. Su presencia daba jurisdicción propia a una localidad. El rollo acreditaba la categoría de la Villa y simbolizaba el poder que el Señor de la Villa tenía para administrar justicia sobre sus vasallos. El rollo de Muros debió ser levantado más tarde del año 1298, cuando la Iglesia de Santiago recibe la Villa como donación del Rey Fernando IV, por esta donación Muros dejó de ser Villa Realenga para depender de los Prelados Compostelanos, y en el tiempo continuó hasta el año 1824.

En la actualidad, en el mencionado Campo do Rollo, no hay ningún elemento arquitectónico que pueda dar testimonio de la existencia del conjunto que le dio nombre, pero a pocos metros hay una pequeña capilla conocida por capilla de Santa Isabel o de Los Remedios, que fue fundada en el año 1744 por Doña María Pose de Leis. Frente a la puerta de la capilla, en un pequeño atrio, hay un hermoso crucero cuyo pedestal es más antiguo que la columna y la cruz. En sus cuatro esquinas tiene una calavera grababa, y en dos de los laterales unas tibias entrecruzadas. Al frente, una inscripción con la fecha en números de época: 1556, y sobre ella, en la losa, el grabado de un lagarto. El fuste, bien conservado, esImagen9 cilíndrico, teniendo en su frente la figura grabada de un sacerdote con ropa talar, que tiene en una mano un cáliz, y en la otra unas disciplinas. En lo alto, sobre el capitel, una cruz simple, algo desproporcionada, con la imagen de Cristo crucificado, con el pie derecho sobre el izquierdo.

La fecha grabada en la basa (1556), no concuerda con la fundación de la capilla (1744), ni tampoco la visible diferencia de los tres elementos pétreos que componen el conjunto: basa, fuste y cruz. No sería descabellado pensar que este cruceiro fuera reconstruido con elementos de diferentes épocas y traídos de diferentes lugares, ni tampoco, que conocida la existencia del rollo en los aledaños de la capilla, al construirse ésta y ser lugar sagrado, se hubiera hecho desaparecer el rollo, que de seguro también se vendría utilizando como picota, cuya función era la de servir para la exposición a la vergüenza pública de los reos, para azotarlos, e incluso para mutilar o ejecutar a los sentenciados y mostrar allí sus miembros amputados o sus cadáveres. Abundaría en ello, el hecho de que la basa tenga grabadas las calaveras y las tibias, figuras habituales en las picotas.

Las picotas no se parecen en mucho a los rollos. Tenían finalidades muy diferentes; las unas para “hacer justicia pública”; los otros para simbolizar el poder sobre los vasallos, y mientras los rollos se erigirían a la entrada de las poblaciones y siempre junto a las vías principales, las picotas se instalaban en el lugar más público de la población, plaza mayor o lugar donde se celebrase el mercado, aunque el pasar del tiempoImagen11 entremezcló sus funciones, bien por economía, bien por sacar de lugar concurrido, el triste espectáculo de ver como se ejecutaban las sentencias.

Rollos y picotas empezaron a ver su fin por un decreto de las Cortes de Cádiz de 6 de Agosto de 1811) por el que se suspendían los derechos jurisdiccionales de los nobles sobre sus poblaciones. El Decreto se aprobó por propuesta del diputado Sr. Alonso López ( “Que se destierren sin dilación del pueblo español y de la vista del público el feudalismo visible de horcas, argollas, rollos y cuales quiera otros signos tiránicos e insultantes a la humanidad, que tiene erigido el sistema de dominio feudal en muchos cotos y pueblos de la península”). La puntilla se la dio otro Decreto (26 de Mayo del 1813) por el que se llama específicamente a “demoler todos los signos de vasallaje”, con lo que gran parte de los rollos jurisdiccionales son desmontados y utilizados como cantera o para cimientos de nuevas edificaciones.

EnImagen8 el caso de Muros, no hicieron falta esos Decretos. Soy de la opinión de que la construcción de la Capilla dedicada a Santa Isabel, madre de San Juan Bautista, que   fuera encarcelado y decapitado por orden de Herodes Antipas en la fortaleza de Maqueronte, fue el motivo de la reconversión del rollo y picota existentes en el Campo do Rollo, en un hermoso crucero, que resulta más acorde con la piedad cristiana. De buen seguro, la fundadora de la capilla, Doña María Pose de Leis, haciendo memoria del dolor de Santa Isabel, madre del Bautista, no quiso que ninguna otra madre pasara por el trance de ver a su hijo decapitado.

Publicado en Historia | Etiquetado , , | Deja un comentario

Psoriasis

p/  Dra. Castiñeira

—LOS PACIENTES CON PSORIASIS TIENEN TRASTORNOS PSICOSOCIALES ENTRE 3 y 5 VECES MÁS QUE LA POBLACION GENERAL—

A muchos pacientes les resulta difícil conciliar esta enfermedad crónica con su vida normal, entre otros motivos por miedo a ser rechazados, lImagen6o que les lleva a un mayor estrés y en muchos casos depresión, que no siempre es reconocida por ellos mismos o por los profesionales sanitarios involucrados en su cuidado.

La psoriasis es una enfermedad inflamatoria crónica que afecta a un 1,4% de la población española (650.000 personas) y que va más allá de las lesiones que aparecen en la piel.

Es una patología que tiene otras repercusiones que no se ven. “Por eso, hoy en día está considerada como una enfermedad sistémica que actúa sobre otros órganos ocasionando la posibilidad de que el paciente desarrolle otras enfermedades asociadas o comorbilidades, cuyo impacto sobre la salud puede ser incluso mayor que la afectación cutánea”, explica la Dra. Carmen Brufau, profesora de Dermatología de la Universidad de Murcia, jefe de Sección de Dermatología del Hospital General Universitario Reina Sofía y miembro del GEDEPSI de la AEDV.

Por un lado, al ser lesiones que afectan al órgano más visible, la piel, los afectados ven alterada su imagen, lo que hace que casi 6 de cada 10 pacientes reconozcan que esta enfermedad tiene un impacto palpable en su autoestima, y que entre un 32% y un 60% de pacientes con psoriasis moderada grave padezca depresión.

“Para muchos es difícil conciliar esta enfermedad crónica con su vida normal, entre otros motivos, por el miedo a ser rechazados y esto les lleva a un mayor estrés, ansiedad y en muchos casos depresión, que no siempre es reconocida por ellos mismos o por los profesionales sanitarios implicados en su cuidado.

Sin embargo, los trastornos psicosociales están presentes en estos pacientes con psoriasis entre 3 y 5 veces más que en la población general, por lo que estas comorbilidades psíquicas son una fuente de considerable sufrimiento para los pacientes”, afirma la Dra. Brufau.

Por otro lado, “hay estudios que demuestran que, principalmente en el grupo de pacientes con psoriasis moderada-grave, hay un mayor porcentaje de fumadores, las tasas de consumo de alcohol son más elevadas y la obesidad es más frecuente, lo que empeora considerablemente no sólo su calidad de vida sino sus expectativas” explica la Dra. Brufau, a lo que añade que “sumado a la alteración de los lípidos sanguíneos, la hipertensión y la diabetes (una serie de trastornos asociados a la psoriasis que constituyen el llamado síndrome metabólico), el riesgo de que sufran eventos cardiovasculares es mayor”.

La artritis psoriásica es otra de las patologías comúnmente asociadas a este colectivo, afectando entre un 6 y un 42% de los pacientes con psoriasis. En este sentido, la Dra. Brufau señala la importancia de que los pacientes sean muy disciplinados y se tomen en serio su enfermedad, puntualizando que generalmente predomina lo contrario. Asimismo, traslada la necesidad de que el tratamiento sea integral, de forma que no sólo se dirija a mejorar las lesiones de la piel, sino también a las mencionadas comorbilidades.

“La piel y el sistema nervioso surgen de una misma hoja embrionaria llamada ectodermo. Un origen común que se cree que puede explicar la estrecha relación entre la piel y la mente. Por ello, los dermatólogos debemos ser cada vez más conscientes de esta repercusión psíquica que la psoriasis tiene en cada paciente en concreto y actuar de acuerdo con la importancia que el paciente le da a su psoriasis. Hay pacientes que con psoriasis moderada o grave están más adaptados y lo llevan mejor que otros que pueden tener lesiones leves pero que, sin embargo, no las toleran en absoluto”

Publicado en Mediciña | Etiquetado , | Deja un comentario

Falar Muradán (1)

Velaí vai a primeira entrega dun artigo sobre o ‘Falar muradán’. É unha contribución modesta, só para animarvos para corrixila e completala.

 p/ Henrique Monteagudo

No verán de 2011 fun convidado a dar unha charla no centro cultural que se acababa de inaugurar nas instalación do que eu sempre coñecín como ‘fábrica de Sel’. Pedíranme que disertase sobre o galego falado en Muros. Para tratar o asunto coa debida profundidade había que dispoñer dun estudo en profundidade que, polo que sei, está sen facer. Teremos que Imagen5animar ao noso veciño Francisco Dubert, un dos mellores dialectólogos galegos, a que o faga ou o dirixa. En canto non se fai, atrévome a publicar estes apuntamentos feitos de memoria e escritos a correr, máis que nada para chamar a curiosidade dos muradáns e das muradanas e animar a alguén a que o faga.

Galego occidental

Os falares galegos clasifícanse en tres grandes grupos: o oriental (montaña de Lugo e Ourense, coas terras estremeiras de Asturias, León e Zamora), o central (a maior parte das provincias de Lugo e Ourense e o interior da Coruña e Pontevedra), e o occidental. Como é evidente, o falar muradán inclúese de cheo no galego occidental. Entre os trazos que o definen están a gheada (ghindar, xoghar), os plurais dos nomes en –ns (cans – bens – fins – saltóns- uns), finais en –an en palabras como man, irmán, chan, verán (compárese con mao, irmao, chao, verao) e mais mañán, miña irmán (compárese con mañá, irmá); a forma bo (compárese con bon). Igualmente, as pronuncias con \è\ pechado en palabras como dènte, xènte (compárese con xénte, dénte, con \é\ aberto).

Galego fisterrán

Dentro do galego occidental pode distinguirse un grupo de falares que podemos chamar galego extremo occidental do norte, que incluiría toda a beira norte da ría da Arousa, a ría de Muros e todas as terras de Compostela cara o mar ata o norte do cabo de Fisterra (polo que tamén se denomina galego fisterrán, nun sentido amplo). Algunhas características dos falares destas comarcas son: • O seseo completo, que pode realizarse con distintos tipos de [s]: sinco, cosiña, faser, segho, ghosar, rason, moso, des, ves, lus, … • Pronunciacións especiais das vocais [è] e [ò] pechadas e [é] e [ó] abertas (un fenómeno chamado metafonía): èl (pechada) – éla (aberta), nòvo (pechada) – nóva (aberta), sòghro – sóghra, mòrto – mórta, òllo (pechado), hóra (aberta), … • Pronuncia especial do [a], case como [é] aberto, antes de vocal acentuada: serdiña (sardiña), neveghar (navegar), pantelón (pantalón), xerdín (xardín), máis que min… • Formas verbais como ti levastes- collestes -partistes (no galego común levaches, colliches, partiches), vós falás – falades, eles falano – falaron … • O uso de che en casos como ‘vinche na festa’, ‘non che colleron a tempo?’ (‘vinte’, non te colleron’). Este fenómeno é denominado cheísmo. O galego común distingue entre ‘vinte na festa’ e ‘vinche unhas cousas ben bonitas’, ‘non te colleron’ e ‘non che colleron as cousas que encargaras?’. Dentro dese galego fisterrán, aínda podemos distinguir un grupo de falas que corresponden máis ou menos á península do Barbanza e a beira norte da ría de Muros. Chamémoslle galego barbanzón ou fisterrán do sur. Nestes falares, as formas correntes son moito, oito, noite, coiro, mentres que desde Muros cara a Fisterra (xa en Louro) atopamos muito, uito, nuite, cuiro; así e todo, é de notar que o lugar do Ancoradoiro, entre Louro e Lariño, presenta o ditongo [oi] e non [ui]. Por outra banda, de Muros cara a Noia e no Barbanza as formas que se oen son colleu e parteu, mentres que cara a Carnota e Fisterra o que se di é colliu e partiu, aínda que estas últimas formas tamén llas teño oído a xente de Serres e Baño (corrixídeme se me engano).

  1. O falar muradán propiamente dito

Finalmente, imos ver algunhas peculiaridades do falar muradán propiamente dito, isto é, o corrente na vila de Muros e os inmediatos arredores.

  • Pronuncia do \x\ como [sh], isto é, despalatalizado: shente (xente), sheito (xeito), disho (dixo), fisho (fixo)… Foi un dos trazos que tiven que corrixir no meu galego cando comecei a dar clases: ao principio, o alumnos sempre me facían notar que o meu \x\ lles soaba demasiado ‘suave’, case indistinguible do \s\.
  • Desaparición do \i\ entre dous \a\ nalgunhas palabras: ‘faiado’ dise faado, ‘vaias’ dise ‘vaas’, ‘desmaiarse’ dise desmaarse; en cambio, o \i\ mantense en palabras como saia. De todos os xeitos, ese \i\ entre vogais en toda a comarca tende a pronunciarse case como \e\: Noea (‘Noia’), maeo (‘maio’), raeo (‘raio’). Nas exclamacións, para indicar unha gran cantidade, utilizamos quei! (‘canto’): quei había xente!, quei corrín! quei fala!
  • Nas preguntas, podemos utilizar cal? para preguntar pola localización, o lugar onde se atopa algo (‘ulo? , onde está?): cal é Xela? (‘onde está?) Cal é a miña roupa? (ula?). O interrogativo ulo? – ula? penso que está en desuso. Miña avoa, de Esteiro, utilizábao continuamente. Sería interesante comprobar se aínda se emprega.   Nos verbos, é característica a forma (el) vén para o pasado (‘veu’): ‘Manel vén onte pola tarde’. Igualmente, aparece a forma traxo (‘trouxo’), e quéiramos – quéirades (‘queiramos’ / ‘queirades’), levábanos (levábamos).   • Unha construción que teño oído en Muros é o uso de ‘de’ por ‘en’: ‘está da tenda’, ‘vai do mar’. (Decontado vai a segunda entrega).
Publicado en A nosa Lingua | Etiquetado , | Deja un comentario

Mais sobre o Pozo do Cachón.

Por Manuel M. Caamaño

O propietario, I. Pérez Bazarra era natural de Muros, emigrou a América e foi á súa volta cando decidiu levar a cabo a construción dos muíños, empresa que contou con algunhas dificultades. Neste sentido ARTAZA MALVAREZ (1959, 181-182) recolle o seguinte: “Era el Gremio del Mar de Muros una entidad de significación y poder. Propietario de multitud de terrenos y de bienes cuantiosos, cedía con frecuencia unos y otros, siempre en beneficio del progreso y del bienestar de su pueblo, y así regaló a D. Ignacio Pérez Bazarra, la propiedad de los terrenosImagen4 sitos a la orilla del mar en el punto llamado de la «Asea», hoy términos de Anido, para que levantase los molinos que proyectaba, cerca de cuyo punto construyera el Gremio un muelle en el año 1812, con el solo fin -dice el informe emitido favorablemente por el Gremio, en la consulta de la Ayudantía de Marina sobre la conveniencia de los molinos en ese punto-, de impedir que los catalanes formasen igual obra que la que ahora se pretende, con almacén o pósito de frutos para extraer del país por este punto. Cierta compañía de catalanes, años antes, trataba de introducirse bajo cubierta de construir molinos de aceña en un sitio a propósito llamado la «Acea». sin embargo los naturales accederían si dicho sitio no estuviese a ese tiempo destinado por ellos para hacer un puerto de abrigo para sus lanchas, que hicieron presente al capitán general, consiguiendo su licencia y cuando a costa de 20.000 reales habían avanzado la obra hasta la mitad, el mismo general concede permiso a los catalanes para la suya, de modo que en corto tiempo se han expedido cuatro órdenes opuestas, sin más razón que la que se exponía en el momento”.

A construción dos muíños que proxectaba o Sr. Bazarra e que ao fin realizou, era unha obra beneficiosa para a vila. Esta obra achou as súas dificultades, e o tristeiro do caso é que estas foron debidas a un forasteiro, desterrado político no Convento dos franciscanos de Louro, D. Manuel Acuña, o cal nas súas visitas a vila por diversión súa -di o señor Bazarra [Arquivo do Apostadero do Ferrol, Ano 1829] puxo, ou mandou poñer uns paus ou aceñas no mesmo sitio onde as vosas mercés (os do Gremio) cedéronme o terreo, sen máis licenza, nin consentimento que a súa e o seu capricho e agora este señor, que respecto moito, que toda Galicia ben coñece, se apropia do terreo Como seu… Visto o cal, o Sr. Bazarra pediu ao Gremio, antes de levar a cabo a súa obra, a seguridade do seu apoio e este procedeu con toda enerxía a gabiar as dificultades de tan extemporánea como indebidamente presentadas, construíndose ao fin os citados muíños.

Atopamos outra referencia nunha carta mariña de 1838. corrixida e aumentada en 1868, «Costa Oeste de España. Plano de la Ría de Muros levantado de orden superior por el Capitán de Fragata de la Armada D. Ignacio Fernández Florez y publicado en la Dirección de Hidrografía. Año 1838. Madrid» , na que o muíño aparece como Muíño de Bazarra.

Os datos dalgúns informantes non coinciden cos aportados no plano. xa que sitúan a compra do muíño por parte de Abelardo Dubert Siaba aproximadamente no ano 1890, mentres que no plano se especifica claramente a data de 1830. Das mesmas fontes procede a información de que cando Dubert comprouno xa estaba abandonado; el traxo pedras francesas e o puxo de novo en funcionamento, do que se encargaba un empregado deste, chamado Eduardo Vázquez, que era quen traballaba e vivía no muíño. Tamén se lle adxudica a construción da casa de baños anexa ao edificio do muíño, a este Dubert, fillo dun francés afincado en Muros.

A partir da súa construción ata hoxe, o muíño pasou por nove propietarios, Sendo hoxe en día propiedade municipal.

Despois de moitos anos de abandono e ruina , hoxe en día o conxunto dos muíños de marea do Pozo do Cachon atopase totalmente restaurado e adicado para fins culturais do concello .

O seu funcionamento e estado de conservación pasou por diferentes etapas, sendo que polos anos 1880-1890 estaba nun certo abandono e co muro da presa caído en parte, estado que se prolongou por un tempo ata que se ergueu de novo o muro, que volve a caer polos anos 1928-1929 (A. Romaní García, com. pers. e informantes).

Sobre o momento en que deixou de traballar definitivamente non hai coincidencia nas datas aportadas polos informantes, pero resúmese en dous momentos: arredor do ano 1915, cando se instala en Muros un muíño eléctrico, ou sobre os anos 1930. Sen dúbida, e concordando coas fases de alteracións no seu estado, o muíño pasou por etapas de inactividade e quizais nos últimos anos esta fose moi escasa, polo que non é posible precisar máis.

DESCRIPCION

O conxunto ofrece hoxe un aspecto moi diferente ao que debeu ter cando a súa construción e nas primeiras épocas de funcionamento. O edificio, ten outro adosado construído por Dubert e que en principio ía ser un aserradeiro de madeira pero que rapidamente se converteu nunha casa de baños mariños con algas para doenzas reumáticas, e tamén en almacén de grans; incluso parece ser que tivo algunha outra finalidade antes de converterse nun almacén de nasas.

A presa está moi modificada por mos dos arrastres do río e vertidos diversos, así como por uns muros construídos na zona posterior aos edificios. O muro da presa, antes caído caído nalgún tramo, esta restaurado hoxe en día polo que se pode atravesar doadamente por él.

Fonte:   http://homesdepedraenbarcosdepau.lacoctelera.net/post/2007/04/24/o-muino-das-mareas-o-pozo-do-cachon-2

Publicado en Historia | Etiquetado , , | Deja un comentario