Los canecillos de la Virgen del Camino

p/Manuel Lago Alvarez
Los canecillos son elementos constructivos característicos del arte románico, que aprovecha para mostrar su arte en cualquiera de sus elementos estructurales, adaptándose a los mismos. Los canecillos no son una excepción, y consisten en piezas pétreas colocadas en la parte superior de los muros, que sobresalen del mismo y que sirven de base al alero del tejado, pero su forma evolucionó para ser empleado como elemento meramente decorativo hasta el punto de perder su utilidad primitiva, pasando de ser una pieza portante a ser autónoma. Ello derivó en numerosas formas escultóricas, sirviendo para auxiliar el soporte o simplemente para embellecer las cubiertas exteriores e interiores, o los dinteles de los vanos.
Picture42Los canecillos son pequeñas obras de arte que se encuentran en una cantidad importante de iglesias románicas, los hay de muchos tipos: personas, animales, vegetales, simbólicos, etc.
La presencia de los canecillos románicos en el edificio gótico del Santuario de la Virgen del Camino, no es más que la consecuencia de que el edificio actual fue fruto de la reconstrucción que se realizó a principios del siglo XV, sobre la primitiva iglesia románica.
El tejado a dos aguas, orientadas a norte-sur, presenta bajo sus aleros un buen numero de canecillos. Veintitrés a cada viento en la nave principal, y seis, también a cada viento, en la nave que aloja el presbiterio.
Los canecillos, muchas veces son ignorados, incluso por aficionados al arte románico, por ser poco espectaculares en comparación con portadas, ábsides o capiteles, pero los de este Santuario merecen una atención especial.Picture43
Los menos son muy simples; de hechura muy sencilla con perfil de nacela y moldura cóncava con decoración de algún motivo geométrico, pero la mayoría son pequeñas obras de arte en los que hay diferentes representaciones. Los motivos esculpidos en los canecillos son de lo más diverso. Desde faunísticos (dragones entrelazados, palomas) pasando por seres teriomorfos («Terios»: ser fantástico o monstruoso), criaturas con rostros deformados, caras con barbas, vieiras, calaveras, e incluso alguna escena erótica que muestra espalda y nalgas, son entre otros muchos algunos de los motivos que causarán nuestro asombro y, aunque puedan no transmitir una serie iconográfica determinada, en muchos de ellos subyace la representación que contrapone el bien al mal.

Publicado en Arte e Cultura | Etiquetado , | Deja un comentario

Festival Castelo Rock 2013

A.C.R.D PRAIA DO CASTELO

  1. QUEN ESTÁ DETRÁS DO CASTELO ROCK?
    A Asociación Cultural Recreativa Deportiva “Praia do Castelo” é a que organiza este evento, fundada no ano 2004.
    Dedícase a facer actividades durante todo ano recaudando fondos para o seu principal obxetivo que é o Festival Castelo Rock, que se fai o primer fin de semana de agosto, está situado o carón da praia do Castelo.
    Picture40CON CANTOS SOCIOS CONTA A VOSA ASOCIACIÓN?
    Conta con 480 socios de todas as idades, destos dicir que trinta ou máis socios traballan de voluntarios no festival, que dende aquí aproveito para darlle as gracias as veces que faga falta.
    QUE SIGNIFICADO TEN PARA VOS FACER ISTO?
    A nosa asociación e sen ánimo de lucro, facémolo porque nos gusta. Para dar a coñecer o noso pobo, para darlle oportunidade as bandas locais a tocar con grupos de renome, para ter unha fin de seman distinta, unha festa para todas esas persoas que lle gusta a música.
    ESTE ANO DE CRISE, AFECTOUVOS?
    Por suposto, levamos un par de anos sen recibir ninguna axuda por parte da administración, co cal, vímonos obrigados a tomar unha dura decisión, este ano e por primeira vez imos a cobrar entrada.
    Os socios que pagen o seu carnet deste ano, teñen o seu correspondente bono para os dous días. Pero tódalas persoas que quiran entrar ao recinto do festival terán que mercar a sua entrada.Picture41
    Non todo o mundo está de acordo con isto, pero a verdade que o prezo do bono é insignificante ( 8 euros ata o 30 de xullo).
    Estoume acordando de dous comentarios de uns amigos:
    -Un dicía; a mín por vir a ver como xogo o fútbol, pagan tres euros os domingos.
    -E outro dicía: e unha volta nos cochitos que dura 2 minutos, qué?
    COMO SERÁ A PROGRAMACIÓN?
    Cada ano procuramos facer cousas distintas, ir mellorando e incrementando as horas anteriores ao festival, queremos que a xente palpe o ambiente festeiro. A nosa programación saíra publicada núns días pero antici
    par que teremos o venres pasarrúas e contaremos con cinco bandas e un Dj.
    O sábado dúas novidades, gústanos o tradicional e o moderno, co que contaremos con o “gran xogo” organizado por Ana e Irene, para os nenos e a continuación para todas esas persoas que lle guste o deporte e o baile, farannos unha exhibición de zumba na praia en mans de Selo e Lola. Agradecer as estas persoas pola súa grandísima colaboración.
    A continuación o festival abrirá as súas portas para poder ver e escoitar a catro grupos e un Dj para o peche final.-
    ALGUNHA PETICIÓN?
    A verdade que sí, pedir a toda esa xente que se acercaba ao recinto a ver o noso espectacular palco, sonido, iluminación, grupos principiantes, bandas miticas,…que veñan igualmente, que merquen a súa entrada e que nos axuden nesta décima edición para nós tan especial.

A.C.R.D PRAIA DO CASTELO

Publicado en Arte e Cultura | Etiquetado | Deja un comentario

A Furna de Touriñán

p/Alfonso Pouso
“Xaquín , Xaquín , san Telmo nos valga… “
e despóis d’aquello volveu a emnudecer a noite no seu sepulcral silencio.
Na mañanciña da víspera do san Xoán, o alborexar o día, un barco tarrafeiro atopaba a deriva unha pequeña dorna abandoada os caprichosos sons do vento e a marea, a unha milla for fora dos baixos da laxe, traendo como tantas veces, por desgraza, a door e o loito outra vez a nosa vila .Picture39
Deran as catro da tarde no reloxo da comandancia e no vello muelle “do cansorro” trafegaba Manoel mail-o seu fillo Xaquín, coa ansia de iscar o escaso cento de nasas de madeira de arcolito, e mentres o rapaz ía d’un lado a o outro botándolles o isco dentro de cada unha, o pai estibaba-as una a una fincandoas contra o jalleiro coa fin de que non se movesen cando saíran pro mar.
A tarde prestábase, xa que o mar era coma un prato chá, e tan soio sopraba una faixiña de Nordés, o cal lles axudaría a chegar a Touriñán xusto pro lance de axexo; arribaron as beiradas do cabo xa entre luscos e fuscos, e afanaronse en aferrar o vello trapo remendado de relinca e armar os remos para largarlle un dos dous roseiros nos que estaban dispostas as nasas, na mesmísima boca da furna. Co mar enchendo o patrón mandaba bogar o rapaz antre as olgas tirándoas case en terra firme, volveron a largar o trapo enfilando a proa nunha bolinada cara a “ pedra do home “e aló deixar o resto do aparello, xa que sabido é que as nécras d’alí son coma “ pans de boroa “.
Despóis de baldear e achicar a embarcación mandou o patrón o rapaz que se deitara un anaco a dormir, xa que as noites de lanceo poiden chegar a ser cansas e longas. Acurrucado Manoel e o seu vástago no plan,e tapados cos raídos chaquetóns , acendeu un cigarro de picadura mentres aguardaba a hora de insar os roseiros do axexo.
Era una fermosa noite como poucas das da nosas costas cando Manoel espertou a Xaquín pra escomenzar a faena da levantada na “ pedra do home “, viñan a tres e a catro en cada nasa, nécras coma puños, que din os pescos, halaba o rapaz coa forza que lle daban os seus quince anos e Manoel cun sorriso nos beizos repetíase na sua cachola , “ d’esta acertéina ”e de rematada a levantada e a posterior larga d’ese roseiro, aló foron a catro remos cara o que se atopaba na beirada da furna, levando na idea de se non cubría alí xuntalo nas augas do outro.
Era unha noite do escuro con tal negrura que asemella non poder ver unha cuarta máis aló do teu naríz e por máis que o tentaba , non era quen Manoel de afastar dos seus miolos
Aquella vella lenda da “ luz de Touriñán “a cal contaba como despóis de asasiñar a un probe veciño da cercana aldeíña de Flis, por mor d’un asunto de roubarlle as catro leiras que posuía ,despeñaran o corpo do coitado dende o alto das rochas do cantíl do cabo a escuridade da furna, non aparecendo ahinda hoxe o seu corpo .
Contan os máis vellos o carón do lume da lareira nas longas e frías noites do inverno, que dende entón algunas noites póidese ver unha mortecina luz, e deixase caer dende o alto das rochas de pedra en pedra o abismo d’aquela cova, contan que é a ánima do finado que ven a reclamar venganza pro seu descanso…
Din , que todo o que con ela se atope , sen remisión entrará da sua man polas portas do outro mundo… e non terán descanso tampouco as ialmas dos que con el van, ata que el mesmo atope descanso co esclarecemento do seu crime, vagando en pena todos xuntos nos profundos da negra furna de TOURIÑÁN.
Hoxe na vila redobra de novo a campá a funeral ,con cadaleitos valeiros d’un pai e un fillo, o resto ocorrido , xa antes foi dito cando enmudeceu a noite no seu sepulcral silencio…

[ a. pouso ]

Publicado en Contos e Lendas | Etiquetado , | Deja un comentario

Don Emeterio Goyenechea

p/ Manuel da Roura
Picture38El almacén de Emeterio estaba situado, y supongo que aún está, a menos de treinta metros poco más o menos de la carretera que, pasando por Louro, llega a Muros (Carretera de Abaixo). La pared del almacén más cercana al mar quedaba a sólo unos pasos de la orilla, sobre todo cuando se producían mareas llenas y, con más razón,  mareas vivas.
Desde donde comienza el terreno rocoso que termina en la playa de Goday hasta el Espadanal, dieron en llamarlo Playa de San Francisco, quizás por su cercanía al convento de franciscanos o, ¡quién sabe! , porque los “coristas” tenían allí, en unas rocas aisladas, su baño particular, más discreto y pudoroso. Había que guardar las formas.
Por muchos años fuimos nosotros, los hijos de Louro, los únicos beneficiarios de toda aquella extensa playa. Nadie nos la discutió. Ni turismo organizado y multitudinario, ni circunstancial. Las clases medias de Muros, un tanto beatonas, solamente frecuentaban el convento. Por aquellos tiempos las desnudeces públicas en la playa tenían sus detractores, usuarios y abstencionistas.
La playa de San Francisco tuvo tres nombres más, aparte del primigenio: Playa de Emeterio, Playa de Chiquillo y Playa de Conachea. Cuatro nombres para una sola playa y los cuatro fueron aceptados  y usados indistintamente durante muchos años.
El exceso de nominaciones que se le dieron a este espacio de terreno en la misma época y sin que un nombre excluyera a los demás resulta extraño y, sin embargo, así ocurrió. Louro es el único pueblo colindante con la playa aludida y fue, asimismo, quien la usó y la gozó, aprovechando todas las posibilidades que ofrecía, sobre todo en los, desafortunadamente, cortos veranos. ¡Tiempos aquellos!
Allí no había turistas, quitasoles, sillas extensibles, toallas, cremas, gafas obscuras ni el gritico cursi cuando la ola alcanzaba nalgas temerosas… Sólo niños con el pipí al viento, absolutamente desinhibidos, se bañaban, jugaban con una pelota o se lanzaban nadando mar adentro para demostrar su valentía o su destreza…
Regreso al cuento: En aquel almacén se había establecido años antes un señor vasco llamado Emeterio Goyenechea. Este empresario, casado y con una hija ya mayor, trajo de su tierra una manera de trato y de lenguaje que no necesariamente concordaba con lo que escuchábamos en otras personas no gallegas.
En su castellano, ciertos modismos, giros, acentos, etc., llamaban la atención del nativo, en particular del niño y del adulto con poca o ninguna preparación y mundología. Parece que, ocasionalmente,  Don Emeterio, dirigiéndose a los niños o aludiéndolos, les llamaba “chiquillos”; en vez de niños, pequeños, muchachos, etc., decía “chiquillos”. Palabra esta que, si bien la conocíamos,  no la usábamos y nos sonaba chocante. Esto fue la causa de que la playa comenzara a llamársele Playa de Chiquillo, así como al pinar y a la fábrica.
Algo parecido pasó con la palabra Goyenechea. Este apellido vasco de toda vasquedad, no era precisamente fácil y digerible y, para nosotros, resultaba raro y dificultoso.  Un vecino chistoso, y un tanto sinvergüenza, cambió un día el apellido de Don Emeterio y lo nombró con la palabra “Conachea” y … ahí se quedó: Don Emeterio de Conachea, la playa, el almacén y el pinar de Conachea.
Don Emeterio pasó a ser simplemente Conachea: Una palabra compuesta, inventada por algún imbécil y que tuvo éxito inmediato. Se impuso. Para el no gallego, la palabra “conachea” no tiene significado alguno, no dice nada, pero para el criado en Galicia sí lo tiene, sino escatológico, picante y desvergonzado, amén de su no frecuente estructura gramatical: nombre y adjetivo juntos.
De este error o no error, que cometió no sé quién y que rápidamente se extendió por la aldea, el almacén, el pinar, la playa y Don Emeterio adquirieron un nuevo y no muy agradable nombre: Conachea. Aun recuerdo con desagrado y tristeza los gritos de los niños, quienes, en grupo, pasaban (¡pasábamos!) corriendo por la puerta del almacén de don Emeterio gritando: -¡Conachea..! ¡Conachea..!
Los niños son a menudo crueles y no saben ni pueden dominar los instintos que con demasiada frecuencia los empujan a golpear y herir al indefenso. Y Don Emeterio lo era.
A veces pienso en aquel viejo vasco, Don Emeterio Goyenechea, quien ya retirado y no precisamente rico, estaba obligado a soportar insultos de niños a quienes jamás hizo daño. Me figuro  al hombre, sentado en la sala al lado de su esposa María, crispándose, indefenso, cuando oía las voces, a veces no tan infantiles, gritando:
-¡Conachea! ¡Conachea!…
Don Emeterio no conocía el significado, pero sabía bien que aquellos gritos le iban dirigidos. A él precisamente, quien jamás hizo daño a nadie. ¡Cosas veredes!

Publicado en Contos e Lendas, Cousas que interesan, Historia | Etiquetado , | Deja un comentario

Novas de Onte: O Cine París

p/ Manuel Lago Alvarez

Debuxo: Antón Lameiro.

Foron moitas as xeracións de muradáns que pasamos polo cine París, o que coñeciamos mais polo cine de Carcamán. Eran tempos non que a televisión aínda non chegara aos fogares, e o cine convertíase nunha forma de esparcimento i ocio pola Imagen6 que se esperaba con ansía para acudir as funcións dos sábados e domingos.

O edificio do cine ten a súa pequena historia xa que, nun principio ese non ia ser o seu destino. A historia comezou no ano 1918, cando D. Abelardo Dubert Siaba solicitou ao Concello de Muros que se lle cedera en venta o terreo ganado ao mar con motivo da construción da estrada a Boimorto e se lle autorizara para reedificar e adiantar dúas casas da súa propiedade sitas na Rúa do Mar ata a estrada. As casas eran coñecidas, una polo nome de “casa de Carocha” e a outra por “casa de Perpetua da Gocha”.

Vista a solicitude presentada polo Sr. Dubert, o pleno do Concello na súa sesión de data 20 de agosto de 1918, vistos o ditame do Enxeñeiro de Estradas e os acordos de 4 de maio de 1915 e de 1º de maio de 1918, a Corporación porImagen1 unanimidade acordou conceder a autorización con estrita suxeción o ditame e acordos de referencia, quedando designados pra determinar sobre o terreo a liña que debe seguirse pola fachada que afecta a rúa do Caravel, os Sres. Alcalde, Portals e Formoso.

A obra levouse adiante pero non for destinada ao fin primeiro que se pretendía (un obradoiro de panadería), sendo usado o extenso local como cocheira. Ao paso dos anos o edificio foi mercado por D. Ramón París, quen o converteu no cine que moitos coñecemos. Pechada a actividade nos anos oitenta, o Concello de Muros mercou o edificio no 2011 para convertelo nun auditorio cultural.

Imagen2

Publicado en Historia | Etiquetado , , | 1 comentario